RADA MINISTRÓW

EKOLOGICZNY ROZWÓJ KRAJU
 
 

Program stanowi integralną część Strategii Gospodarczej Rządu SLD-UP-PSL "Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca" przyjętej przez Radę Ministrów w dn. 29 stycznia 2002 r.

Warszawa, wrzesień 2002 r.  
 

Wprowadzenie
I. Osiągnięcie europejskich standardów jakości środowiska wymagać będzie wielkich inwestycji.
II. Inwestycje ekologiczne będą źródłem modernizacji znacznej części przedsiębiorstw.
III. Wzmacnianie przedsiębiorstw wykonujących inwestycje ekologiczne oraz przemysłów obsługujących ochronę środowiska - rozszerzy front zatrudnienia.
IV. Ochrona atmosfery.
VI. Ochrona gleb przed erozją
VII. Ograniczanie produkcji odpadów oraz ich wykorzystywanie
VIII. Ograniczanie hałasu.
IX. Gospodarka leśna
X. Ochrona różnorodności biologicznej
XI. Tworzenie i wykorzystanie odnawialnych źródeł energii
Podsumowanie
 
 

Wprowadzenie

Konstytucja stwierdza, że "Rzeczpospolita Polska, zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju". Środowisko jest dobrem warunkującym rozwój Człowieka, Narodu, Ludzkości. Warunkuje nie tylko jakość życia, ale także rozwój społeczny i gospodarczy. Ochrona Środowiska wymusza bowiem kreację i wdrażanie nowych technik i technologii. Oddziaływuje na rozwój całej gospodarki, a w tym przemysłu, budownictwa, rolnictwa, usług, infrastruktury itp. Nie ma i być nie może oddzielnych wyzwań dla ochrony środowiska, a oddzielnych dla gospodarki. Zasada integracji zadań ochrony środowiska z zadaniami rozwoju gospodarki powinna obowiązywać zwłaszcza w sferze takich sektorów jak energetyka, przemysł, transport, gospodarka morska, gospodarka wodna, gospodarka komunalna, budownictwo, rolnictwo. 

We wszystkich politykach sektorowych odzwierciedlane powinny być współczesne wyzwania ochrony środowiska. Ochrona środowiska jest zadaniem wszystkich władz na wszystkich szczeblach. Nie może być jedynie obowiązkiem wydzielonej administracji do spraw ochrony środowiska. Organy administracji do spraw ochrony środowiska odpowiedzialne są i pozostaną za monitorowanie i stałą inspirację działań wszystkich organów władzy do należytego traktowania ochrony środowiska we wszystkich sektorach. Ponoszą i ponosić będą też odpowiedzialność za realizację wydzielonych programów i zadań operacyjnych w zakresie ochrony środowiska. Niezbędne jest też wzmożenie egzekucji przestrzegania przepisów krajowych i zobowiązań międzynarodowych w tym szczególnie norm emisji zanieczyszczeń.

W latach 2002-2005 ochrona środowiska i gospodarka wodna konkretyzować się będą w postaci wielkich nakładów inwestycyjnych w różnych sektorach gospodarki. Inwestycje te będą stanowiły znaczącą część całości inwestycji gospodarczych kraju i jak wszystkie inwestycje będą "napędzały" koniunkturę gospodarczą. Będą zabezpieczały kraj przed negatywnymi następstwami. Tylko utrzymanie wysokiego poziomu nowoczesności urządzeń ochrony środowiska w energetyce opartej na węglu pozwoli Polsce na wykorzystanie tego cennego i przeważającego w Polsce surowca dla zapewnienia w odpowiednio długim okresie bezpieczeństwa energetycznego kraju, zapewniając dostawę ciepła i energii elektrycznej. Odpowiednie inwestycje w sferze gospodarki wodnej mogą uchronić kraj przed skutkami powodzi. Nowoczesne oczyszczalnie ścieków, poprzez poprawę stanu czystości wód, mogą zapewnić niezbędną jakość wody dla ludności, przemysłu, gospodarki komunalnej, rolnictwa itp. Zaspokajaniu potrzeb społecznych i dynamizowaniu gospodarki będzie służyła ochrona środowiska w latach 2002-2005.

Ochrona środowiska oraz gospodarka wodna zaspakajają fundamentalne potrzeby społeczne i zwiększają dynamikę rozwoju gospodarczego 
 
  
I. Osiągnięcie europejskich standardów jakości środowiska wymagać będzie wielkich inwestycji.
 
W procesie negocjacji RP o członkostwo w UE ustalono okresy, w jakich Polska uzyska europejskie standardy czystości środowiska. Dotrzymanie tych zobowiązań wymagać będzie - wg wstępnych szacunków zainwestowania w latach 2002-2015 około 30-40 mld. euro tj. 120-150 mld. zł. Negocjacje nie obejmowały zabezpieczenia przeciwpowodziowego, wymogów rozwijania odnawialnych nośników energii, oraz znacznej liczby innych zadań ekologicznych. Należy się wiec liczyć, iż łącznie, w latach 2002-2015 potrzeby wydatkowania na ochronę środowiska wyniosą ok. 170 mld. zł. Średniorocznie, wysokość nakładów inwestycyjnych wynosić powinna ok. 12 mld. zł. W rzeczywistości poziom inwestycji powinien stale wzrastać, gdyż w ostatnich latach, skala inwestycji obniżyła się z ok. 9 mld. zł. w 1998r. do 6 mld. zł. w 2000 r. oraz do 4,6 mld. zł w 2001 r.

Za główne zadanie w zakresie ochrony środowiska w latach 2002-2005 uznaje się więc, co najmniej podwojenie wysokości rocznych nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska i gospodarki wodnej w stosunku do 2000 r. W szczególności pod koniec okresu 2002-2005 - poziom ten powinien osiągnąć 14 mld zł. rocznie. 

Możliwości podwojenia rozmiarów inwestycji w latach 2002-2006 uwarunkowane są potwierdzaną stale deklaracją Unii Europejskiej, iż ochrona środowiska w Polsce będzie preferowana przy dystrybucji zarówno funduszy strukturalnych jak również funduszu spójności. Uwarunkowana będzie również po pierwsze przeznaczeniem funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej na szczeblach lokalnych i regionalnych na najważniejsze zadania ekologiczne, a po wtóre ich konsolidacją z NFOŚiGW w celu zabezpieczenia wkładu strony polskiej w inwestycje realizowane z pomocowych środków unijnych. Wszystkie obecne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (gminny, powiatowy, wojewódzki i centralny czyli NFOŚiGW) będą podporządkowane wykorzystaniu środków pomocowych UE na cele ochrony środowiska.

Podwojenie rozmiarów inwestycji ekologicznych w stosunku do poziomu z 2000r. stanowi trudne, ale niezbędne do wykonania zadanie na lata 2002-2005, oraz w latach dalszych.

Odbudowie poziomu inwestycji będą sprzyjać:

Po pierwsze - stopniowa poprawa koniunktury gospodarczej dla przedsiębiorstw, których nakłady inwestycyjne w ogóle, a w tym nakłady na ochronę środowiska zależą od zysków,

Po drugie - wykorzystywanie funduszy strukturalnych na cele modernizacji urządzeń ochrony środowiska stanowiących integralną część wyposażenia w środki produkcji dużych i średnich przedsiębiorstw. Możliwość wykorzystywania tych funduszy na rzecz wdrożeń najlepszych dostępnych technik w przedsiębiorstwach może odegrać istotna rolę w postępie w ogóle, a w tym w ochronie środowiska. 

Po trzecie - wspieranie przez władze państwowe procesów inwestycyjnych realizowanych przez przedsiębiorstwa poprzez fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Zwiększać się będzie ich konsolidacja i podporządkowanie zadaniom maksymalnej absorpcji unijnych środków pomocowych. 

Pomocowe fundusze preakcesyjne i strukturalne mają przeważnie charakter refundacyjny. Oznacza to, że beneficjenci tych funduszy muszą wyłożyć na inwestycje środki własne, aby po zakończeniu pewnego etapu inwestycji lub zrealizowania ich całości - otrzymać refundację. Tak więc wykorzystanie funduszy pomocowych wymaga stworzenia beneficjentom refundacyjnych funduszy pomocowych UE - możliwości zaciągnięcia tanich, krótkoterminowych kredytów operacyjnych (kredytów pomostowych) na wykonywanie określonych etapów ekologicznych inwestycji, których koszty będą refundowane bądź w odpowiednio ustalonych etapach, bądź po całkowitym zakończeniu inwestycji. Przyjmuje się, że część stopy procentowej od kredytów operacyjnych zaciąganych na wykonawstwo inwestycji ekologicznych, których koszty realizacji będą refundowane z funduszy pomocowych UE - pokryją fundusze ekologiczne, jeśli nie będą tego w stanie uczynić beneficjenci funduszy pomocowych UE.
 
 
II. Inwestycje ekologiczne będą źródłem modernizacji znacznej części przedsiębiorstw.
 
1. Ocena sytuacji

Trwa ciągły proces udoskonalania jakości systemów ochrony środowiska w dużych i średnich obiektach przemysłowych. Niezależnie od tego, zainstalowane urządzenia służące ochronie środowiska ulegają normalnemu zużyciu. W rezultacie co kilka lub kilkanaście lat niezbędne jest instalowanie nowych, względnie remont i przebudowa starych urządzeń.

Przedsiębiorstwa dokonują wymiany starych generacji technik na nowe, jeśli osiągają niezbędne zyski. Załamania koniunktury powodują w pierwszym rzędzie zahamowania w procesie inwestycji systemów ochrony środowiska. Takie właśnie zjawisko obserwuje się obecnie w Polsce.

Niezależnie od tego, obowiązująca od 1.X.2001r. ustawa Prawo ochrony środowiska wprowadza szereg nowych przepisów , które kreują nowe wymagania w zakresie ochrony środowiska. Szczególne znaczenie będą miały tzw. "zintegrowane pozwolenia" oraz obowiązek prowadzenia działalności z uwzględnieniem wymogów we wdrażaniu tzw. Najlepszej Dostępnej Techniki (ang. Best Available Technique = BAT), będącej konsekwencją transpozycji do polskiego prawa unijnej Dyrektywy 96/61/WE w sprawie zintegrowanego zapobiegania i ograniczenia zanieczyszczeń zwanej potocznie Dyrektywą IPPC. Ten obowiązek wdrażania najlepszej dostępnej techniki wymaga wydatkowania wielkich nakładów finansowych. Stanowić będzie bodziec do modernizacji gospodarki. 

W rezultacie nowych przepisów prawnych zarówno organy władzy , jak i przedsiębiorstwa zobowiązane są przede wszystkim do modernizacji i innowacji procesów produkcyjnych mającej na celu zmniejszenie uciążliwości dla środowiska, a dopiero potem do neutralizacji szkodliwych emisji do środowiska. Realizowana przy tym będzie zasada zmniejszenia zanieczyszczeń u źródła.

Polska jest zainteresowana w uzyskaniu możliwości wykorzystywania pomocowych funduszy strukturalnych do wspierania procesów wdrażania Najlepszych Dostępnych Technik w przedsiębiorstwach. Każda możliwość jaka zaistnieje w tym zakresie powinna być w pełni wykorzystywana. Środki pomocowe UE, polskie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, odpowiednie ulgi podatkowe oraz możliwie tanie kredyty powinny stać się motorem napędowym modernizacji przedsiębiorstw znajdujących się w zasięgu dyrektywy IPPC. Uczynienie inwestycyjnych nakładów ekologicznych jedną z sił napędowych modernizacji gospodarki jest i będzie ważnym zadaniem strategii ochrony środowiska w latach 2002-2005.

2. Priorytety i ich realizacja 

Ustanawia się następujące priorytety:
 
2.1. Utworzenie krajowych struktur organizacyjnych dla realizacji przepisów w zakresie zintegrowanych pozwoleń obejmujących obowiązek stosowania najlepszych dostępnych technik w tym utworzenie Krajowego Centrum Najlepszych Dostępnych Technik (BAT), które będzie koordynować przygotowania do wdrożeń "zintegrowanych pozwoleń". Krajowe Centrum Najlepszych Dostępnych Technik zleci jednostkom badawczo-rozwojowym badania, które ułatwiać będą ocenę technik i technologii z punktu widzenia ich przydatności do wdrożeń. 
2.2. Przygotowanie w latach 2002-2003 projektów i wniosków służących wdrażaniu Najlepszych Dostępnych Technik w latach 2004-2010. W części przedsiębiorstw (np. w części przedsiębiorstw energetycznych) istnieją stosowne programy unowocześniania technik i technologii, ale w wielu sektorach takie programy nie powstały, a powinny być pilnie opracowane. Szczególnie pilne jest opracowanie technik i technologii, które zostaną zastosowane w projektach inwestycji ekologicznych w latach 2004-2006.
2.3. Objęcie w latach 2002-2005 wdrożeniem najlepszych dostępnych technik nie mniej niż 25% tych zakładów, które do 2010 r. zmuszone będą unowocześnić techniki i technologie.
Zgodnie z dotychczasowym stanem przepisów prawnych, nadzór nad wdrażaniem systemu BAT będzie sprawował Minister Środowiska. Uruchomienie tego programu i jego monitorowanie są bardzo doniosłymi zadaniami Ministra Środowiska.
2.4. Wdrażanie zasad ekologizacji wszystkich sektorów gospodarki. Tak więc każdy zakład przemysłu, produkcji rolniczej, transportu, budownictwa, usługowy powinny doskonalić techniki i technologie w taki sposób, aby w coraz większym stopniu chronić środowisko.
 
3. Efekty

Efektem inwestycji ekologicznych powinna być nie tylko poprawa równowagi ekologicznej gospodarki ,ale także jej modernizacja. Wynikiem procesu inwestycyjnego powinno być większe niż dotychczas skojarzenie inwestycji ekologicznych, a także w gospodarce wodnej z inwestycjami w zakresie rozbudowy i modernizacji produkcji energii. Potrzebne jest ścisłe sprzężenie inwestycji mających na celu ochronę środowiska z inwestycjami mającymi na celu budowę odnawialnych źródeł energii wszędzie tam, gdzie jest to ekonomicznie uzasadnione.
  
  
III. Wzmacnianie przedsiębiorstw wykonujących inwestycje ekologiczne oraz przemysłów obsługujących ochronę środowiska - rozszerzy front zatrudnienia.
  
1. Ocena sytuacji.

Krajowe przedsiębiorstwa wykonujące inwestycje ekologiczne oraz krajowy przemysł obsługujący ochronę środowiska często przegrywają na polskim rynku konkurencję na skutek niedostatecznego poziomu nowoczesności wyposażenia w środki produkcji oraz w kapitał obrotowy. Przepisy art. 410 Prawa ochrony środowiska umożliwiające udzielanie pomocy z funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej przedsiębiorstwom i zakładom przemysłowym realizującym zadania ekologiczne lub produkującym urządzenia ochrony środowiska, a w tym również laboratoriom dokonującym pomiary jakości środowiska nie w pełni są wykorzystywane, celowe jest więc większe wykorzystanie tych przepisów do wzmocnienia potencjału wykonawczego przedsiębiorstw wykonujących inwestycje ekologiczne i inne zadania, a w tym np. zadania w zakresie pomiarów jakości środowiska. 
 
2. Zadania
 
2.1. W latach 2002-2005 przedsiębiorstwa wykonujące zadania inwestycyjne w zakresie ochrony środowiska oraz przemysłu obsługujące ochronę środowiska powinny otrzymać znaczne preferencyjne kredyty na poprawę wyposażenia w środki produkcji. 
2.2. Wsparcia wymagają też laboratoria prowadzące pomiary jakości środowiska, wody pitnej, żywności itp. Tak np. potrzebna jest rozbudowa laboratoriów dokonujących pomiary zanieczyszczenia surowców rolnych, pasz i żywności dioksynami itp. 
 
Wykonanie w/w zadań a zwłaszcza istotny wzrost inwestycji ekologicznych w latach 2002-2005 zapewni zwiększenie zatrudnienia. Wzrost inwestycji w roku 2005 powinien wywołać wzrost zatrudnienia o blisko 100% w stosunku do 2001 r. Wzrosnąć powinna też znacznie zarówno produkcja jak i zatrudnienie w przemysłach obsługujących ochronę środowiska.
  
  
IV. Ochrona atmosfery.
 
1. Ocena sytuacji.
 
Eliminacja wielu przedsiębiorstw przemysłowych emitujących zanieczyszczenia do atmosfery z jednej strony, oraz z drugiej strony intensywne inwestycje w ochronę atmosfery w ciągu ostatnich 10 lat spowodowały ograniczenie emisji pyłu w atmosferze w stosunku do 1988 r. o 65%, a redukcje dwutlenku siarki o 45%. 

Średnia skuteczność urządzeń odpylających w polskiej energetyce wynosi obecnie 95,5%. Urządzenia te są stale udoskonalane.

Ograniczenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery wyeliminowało stany klęskowe. Straciły swoje znaczenie takie pojęcia jak "Czarny Trójkąt", kwaśne deszcze w centrum Krakowa. 

Tylko dwa zanieczyszczenia nie wykazują szybkiego zmniejszenia emisji: dwutlenek węgla i tlenki azotu. Emisja tych gazów jest niższa o 25-30% niż w 1988r. 

Istnieje nadal szereg zakładów średnich i dużych, które powinny w krótkim czasie zbudować urządzenia służące ograniczeniu emisji pyłów, dwutlenku siarki. Dominuje natomiast problem tzw. niskiej emisji.

Kontynuowane będą działania związane z redukcją emisji zanieczyszczeń powietrza w celu dotrzymania zaostrzonych norm Unii Europejskiej wprowadzonych już do przepisów polskich oraz dotrzymania zobowiązań międzynarodowych zawartych w porozumieniach międzynarodowych, konwencjach i protokółach 
 
2. Cele generalne w zakresie ochrony atmosfery.
  
2.1. Nakłady na zadania zapewniające dotrzymanie warunków emisji określonych normami i dyrektywami UE oszacowano na ok. 15,0 mld zł. w okresie do 2010r. Wykonanie zadań przewidzianych do 2010r. wymaga ich wykonania co najmniej w 33-35% w latach 2002-2005. 
2.2 . Dalsze ograniczenie emisji pyłów i gazów a w tym dwutlenku siarki, tlenków azotu, tlenków węgla itp.
 
3. Działania pozainwestycyjne oraz zadania inwestycyjne.
 
3.1. Opracowanie planów implementacyjnych dla wszystkich dyrektyw dotyczących ochrony atmosfery, które były przedmiotem negocjacji akcesyjnych RP z UE. 
3.2. Modernizacja urządzeń wielu przedsiębiorstw. 
 
4. Efekty nakładów.
 
Efektem nakładów będzie wywiązanie się z podpisanych umów akcesyjnych w sferze "Środowiska" dotyczących jakości środowiska. Polska zbliży się do europejskich standardów jakości atmosfery, istotnym efektem dla polskiej gospodarki będzie modernizacja wielu zakładów polskiego przemysłu.
 
 
V. Gospodarowanie zasobami wodnymi.
 
1. Stan obecny.
 
Majątek Skarbu państwa związany z gospodarką wodną obejmuje zarówno większość wód powierzchniowych wraz z gruntami, na których wody się znajdują, jak i większość urządzeń wodnych. Gospodarka wodna - to część infrastruktury, która zaopatruje w wodę całą ludność i całą gospodarkę kraju. Brak wody dyspozycyjnej a w szczególności brak czystej wody dyspozycyjnej, względnie utrata możliwości zarządzania zasobami wód, co dzieje się w okresach powodzi, przynosi krajowi ogromne straty. Przy obecnym, bardzo już rozwiniętym stanie urządzeń gospodarki wodnej, oraz przy zwiększającej się częstotliwości powodzi w ostatnich dziesiątkach lat, każda kwota wydana na gospodarkę wodną i ochronę wód ogranicza w skali dekady straty o wartości większej od wydatkowanej kwoty. 

Doświadczenia z powodzi ostatnich lat udowodni?y potrzebź kontynuacji budowy rozpoczźtych a tak?e konieczno?ę rozpoczźcia nowych obiektów s?u??cych gospodarce wodnej (zbiorników wodnych, polderów, budowli reguluj?cych). Obecnie w ok. 140 zbiornikach retencyjnych o pojemno?ci powy?ej 1 mln m? mo?emy zgromadzić jedynie 6% średniego odpływu wód. Jest to trzykrotnie mniej niż wynosi zdolność gromadzenia wód w krajach sąsiadujących.

W ciągu ostatnich 12 lat dokonał się duży postęp w zakresie ochrony wód. W wyniku zmian strukturalnych w gospodarce kraju, postępu technicznego, egzekwowania odpowiedzialności za zanieczyszczenie wód oraz wprowadzenia mechanizmów ekonomicznych nastąpiło;

• zmniejszenie zużycia wody ogółem o 22,5%

• zmniejszenie ogólnej ilości wytwarzanych ścieków, odprowadzanych do wód powierzchniowych o 19,4 %

• zmniejszenie ilości ścieków wymagających oczyszczania przed wprowadzeniem do wód powierzchniowych o 39,2%

• zwiększenie ilości ścieków oczyszczanych o 77,6%.

W miastach:

• w instalacje wodociągowe wyposażonych jest 97,6% mieszkań, a ze zbiorowego zaopatrzenia w wodę korzysta 91,7% ludności miejskiej,

• w sieć kanalizacyjna wyposażonych jest 845 miast (spośród 880),

• z sieci kanalizacyjnej korzysta 83% mieszkańców miast,

• w oczyszczalnie ścieków wyposażonych jest 801 miast (spośród 880), a w tym 247 miast przez oczyszczalnie z podwyższonym usuwaniem biogenów,

• w miastach istnieje 2417 oczyszczalni, w tym 76,3% biologicznych, a 17,4% z podwyższonym usuwaniem biogenów,

• przez oczyszczalnie ścieków obsługiwane jest 79,3% mieszkańców, w tym 30,7% mieszkańców przez oczyszczalnie wysokosprawne ( z podwyższonym usuwaniem biogenów).

Na wsi:

• w instalacje wodociągowe wyposażonych jest 83,1% mieszkań, z których korzysta 55,0% ludności wiejskiej,

• funkcjonują 1452 oczyszczalnie, w tym z biologicznym usuwaniem biogenów - 1353 oczyszczalnie,

• oczyszczalnie ścieków obsługują 10,7% mieszkańców, w tym 2,3% mieszkańców przez oczyszczalnie wysokosprawne (z podwyższonym usuwaniem biogenów).

W zakładach przemysłowych: 

• istnieje 1626 oczyszczalni ścieków, w tym 52,9% biologicznych i 2,0% z podwyższonym usuwaniem biogenów. Ponad połowa zakładów dużych i średnich, wytwarzających ścieki nie posiada jednak własnych oczyszczalni. Zakłady te korzystają z oczyszczalni zbiorowych lub odprowadzają ścieki nieoczyszczone do rzek.

2. Główne zadania w zakresie gospodarki wodnej.
 
2.1. Kontynuacja budowy zbiorników wodnych w dorzeczach Odry i Wisły,
2.2. Przeciwdziałania powodziom,
2.3. Budowa małych zbiorników poprawiających mała retencję wodną,
2.4. Budowa nowych oczyszczalni ścieków,
2.5. Kontynuacja sanitacji wsi,
2.6. Dalsza poprawa jakości wody pitnej.
 
3. Program działań.
 
3.1. Kontynuacja budowy zbiorników i urządzeń regulujących przepływy wód:
  
W dorzeczu Odry przewiduje się:
 
- Kontynuację realizacji: "Programu dla Odry -2006", a w ramach tego programu następują działania:
Zakończenie budowy w 2002r.:

- kontynuowanie w latach 2002-2005 budowy stopnia wodnego Malczyce na rz. Odrze mającego na celu utrzymanie ciągłości żeglugi oraz zabezpieczenie stateczności stopnia wodnego w brzegu Dolnym,
 
- w latach 2002-2005 przewiduje się: 

- W ramach Programu wykonane będą również prace związane z ochroną przeciwpowodziową miast: Opola, Wrocławia i Słubic oraz budowle regulujące na rz. Odrze. Przewiduje się również modernizację śluz Kanału Gliwickiego, których stan grozi katastrofą budowlaną.
 
W dorzeczu Wisły realizowane będą następujące zadania:
 
- w 2002r. przewiduje się zakończenie budowy Stopnia wodnego Smolice na rz. Wiśle umożliwiającego żeglugę na odcinku Oświęcim - Kraków. Kontynuowana będzie budowa dwóch zbiorników wodnych :

• Wióry na rz. Świślinie o pojemności 35 mln m³, zabezpieczającego przed powodzią dolinę rz. Świśliny poniżej przekroju piętrzenia oraz dolinę rz. Kamiennej, a także umożliwiającego poprawę zaopatrzenia w wodę Ostrowca Świętokrzyskiego i rejonu tego miasta,

• Świnna Poręba na rz. Skawie o pojemności 161 mln m³, zabezpieczającego przed powodzią dolinę rz. Skawy poniżej przekroju piętrzenia i rz. Wisły łącznie z Krakowem, a także umożliwiającego pobór wody pitnej dla wodociągu Wadowice.

- w latach 2003-2005 planowane jest rozpoczęcie budowy zbiornika wodnego Kuźnica Warężyńska zasilanego wodami rz. Przemszy. Sam zbiornik znajdować się będzie w wyrobisku po eksploatacji piasku posadzkowego, Służyć on będzie ochronie przed powodzią miast: Dąbrowa Górnicza, Będzin, Sosnowiec i Mysłowice.
 
- Usuwanie skutków powodzi z lipca 1997r., oraz z lipca i sierpnia 2001r.
 
2.2. Niezależnie od zbiorników w dorzeczu Odry i Wisły, konieczna będzie odbudowa i budowa wałów przeciwpowodziowych. W Polsce istnieje około 8,5 tys. km. wałów. Nowych wałów należy wybudować docelowo około 1,0 tys. km.

W latach 2002-2006-należy podjąć odbudowę co najmniej 600 km wałów i budowę co najmniej 100 km nowych obwałowań. Łącznie odbudowa kosztowałaby 0,6 mld zł oraz budowa nowych - 150 mln zł. Razem na cele budowy i odbudowy powinno się przeznaczyć ok. 0,75 mld zł. Istnieją przesłanki do podjęcia starań o pokrycie 60% kosztów tych inwestycji z pomocowych funduszów strukturalnych. 

Niezależnie od środków przeznaczonych na zadania gospodarki wodnej, niezbędne jest zabezpieczanie corocznie w budżecie państwa środków na konserwację 8,5 tys. km istniejących obwałowań, utrzymanie w stanie gotowości 600 odwadniających stacji pomp, konserwacje urządzeń koryt rzek, oraz funkcjonowania kanałów. W ciągu ostatnich kilkunastu lat potrzeby w tym zakresie były zaspakajane w 25 - 30%. Niezbędne jest co najmniej trzykrotne zwiększenie zaspakajania potrzeb w tym zakresie.

Niezbędne jest też zabezpieczenie w budżecie państwa, corocznie począwszy od 2003 r. 55 mln zł na utrzymanie zmodernizowanej, w ramach kredytu Banku Światowego Państwowej Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej odpowiedzialnej między innymi za osłonę przeciwpowodziową kraju.
 
2.3. Celowa jest rozbudowa małej retencji.
 
Polska jest krajem o ubogich zasobach wód powierzchniowych. Na 1 mieszkańca przypada tylko 1600 m³ w roku przeciętnym. Pod względem zasobów wody na 1 mieszkańca, Polska zajmuje jedno z ostatnich miejsc wśród krajów europejskich (Finlandia - 6100 m³, Wźgry - 4860 m³, Francja - 3300 m³, Włochy - 3400 m³). Najkorzystniejszą koncepcją wzbogacenia zasobów wód powierzchniowych jest tworzenie sieci małej retencji czyli małych zbiorników, które opóźniają spływ wody do morza, a stanowią przydatne zasoby wody dla wielu celów, w tym również przeciwpowodziowych.

W latach 2002-2006 podjęte zostaną starania o stworzenie możliwości wybudowania małych zbiorników o łącznej pojemności ok. 100 mln m³. Na budowę tych zbiorników potrzeba zabezpieczyę ok. 50 mln zł rocznie.
 
2.4. Wywiązanie się Polski z zobowiązań podjętych w trakcie tymczasowego zamknięcia negocjacji w obszarze "Środowisko" oraz spełnienie wymagań dyrektywy 91/27/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych wymagać będzie docelowo do 2010r.:

• budowy, rozbudowy, względnie modernizacji 731 konwencjonalnych biologicznych oczyszczalni ścieków w aglomeracjach o wielkości 2000-15000 równoważnej liczby mieszkańców (RLM) oraz 279 oczyszczalni z podwyższonym usuwaniem biogenów w aglomeracjach o wielkości 10000-15000 RLM,

• wyposażenia trzech aglomeracji o wielkości 10000-15000 RLM w systemy kanalizacji zbiorczej,

• wyposażenia 1 aglomeracji o wielkości 15000-100000 RLM w systemy kanalizacji zbiorczej ,

• rozbudowy i modernizacji systemów kanalizacji zbiorczej w 1475 aglomeracjach o wielości od 2000 do powyżej 100000 RLM, 

• budowy 1 i rozbudowy względnie modernizacji 119 oczyszczalni ścieków zakładów sektorów przemysłu rolno-spożywczego o wielkości powyżej 4000 RLM odprowadzających ścieki do wód.

W trakcie realizacji znajduje się obecnie 190 oczyszczalni ścieków, których zakończenie przewiduje się do roku 2006.

Ogólny koszt budowy oczyszczalni w okresie do 2015r. szacowany jest na 30,6 mld zł. Nakłady na budowę oczyszczalni ścieków w latach 2002-2005 wyniosą 11,8 mld zł. Będzie to stanowiło ponad jedną trzecia całych wydatków jakie mają być zrealizowane na ten cel do 2015r. 

Przewiduje się również budowę systemów kanalizacyjnych. Ogólny koszt budowy wyniesie w latach 2002-2005 blisko 5 mld zł. Z funduszu kohezji otrzyma Polska ok. 60% środków na realizacje tego celu.
 
2.5. W latach 2002-2005 czynione będą wysiłki , aby łączna wartość funduszy pomocowych UE na cele sanitacji wsi, wsparcia ze strony polskich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz własnych wkładów wsi wynosiły corocznie ok. 1,0 mld zł. W ramach sanitacji wsi realizowane będą następujące zadania:

• rozbudowy sieci wodociągów zbiorowych,

• instalowania urządzeń do uzdatniania wody,

• budowania szczelnych osadników gnilnych w wybranych gospodarstwach rolnych,

• budowania kanalizacji sieciowej wraz z oczyszczalniami ścieków we wsiach,

• budowania w gospodarstwach rolnych znajdujących się we wsiach rozproszonych sieci oczyszczalni ścieków z punktami zlewnymi dla odbioru ścieków z gospodarstw i zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego,

• budowania szczelnych gnojowni w gospodarstwach towarowych, które produkują znaczną ilość zwierzęcych surowców rolnych i żywności,

• przebudowy i uszczelnienia wysypisk śmieci i odpadów,

• budowania gminnych wysypisk,

• likwidacji studni przydomowych w gospodarstwach zwodociągowanych, które nie będąc w pełni eksploatacji, a także z uwagi na zły stan techniczny stanowią potencjalne źródło skażeń wód gruntowych.

2.6. W latach 2004-2005 podjęte zostaną działania mające na celu unowocześnienie urządzeń uzdatniających wodę pitną dla aglomeracji miejskich. Działania te zostaną poprzedzone negocjacjami w sprawie możliwości uzyskania pomocy z funduszy pomocowych UE na te cele. 
 
4. Źródła finansowania budownictwa wodnego, ochrony wód, zaopatrzenia ludności i przedsiębiorstw w wodę.
 
4.1. Obecnie kontynuowane inwestycje budownictwa wodnego finansowane są ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 

W 2002 r. kontynuowane będzie finansowanie ze środków pożyczki z Banku Rady Rozwoju Europy oraz towarzyszących środków budżetowych bilansowanych w rezerwie celowej na usuwanie skutków powodzi i osuwisk. Planowana na 2002r. kwota ok. 62 mln. zł. będzie przeznaczona na dokończenie budowy zbiorników wodnych na Nysie Kłodzkiej (Kozielno i Topola) i kanału "ulgi" w Opolu.

Do 2003 r. planowana jest kontynuacja finansowania ze środków kredytu Banku Światowego. W ramach tego kredytu realizowana jest Składowa B, której celem jest stworzenie na obszarze kraju nowoczesnego, kompleksowego systemu monitorowania, prognozowania i ostrzegania oraz dwóch centrów powodziowych (ośrodków koordynacyjno-informacyjnych): dla górnej Wisły z siedzibą w Krakowie i górnej Odry z siedzibą we Wrocławiu. Na lata 2002-2003 przewidziana jest kwota ok. 70 mln USD kredytu oraz środki towarzyszące przeznaczone na pokrycie powstałych wydatków. 

W 2001r. Rząd Polski podpisał umowę finansową z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym na współfinansowanie Projektu Usuwania Skutków Powodzi II. Projekt będzie realizowany w latach 2002-2004 i jest przeznaczony na infrastrukturę przeciwpowodziową dorzecza rz.Wisły, na naprawę i odbudowę koryt rzecznych, budowę zbiorników retencyjnych (dokończenie budowy zbiornika Wióry i rozpoczęcie budowy zbiornika Kuźnica Warężyńska), naprawę i odbudowę obwałowań oraz na zadania zmierzające do przeciwdziałania wystąpieniu podobnej katastrofy w przyszłości. Źródła finansowania budownictwa wodnego w latach 2004-2006 zostaną określone w Narodowym Planie Rozwoju na lata 2004-2006 Polska ubiegać się będzie o sfinansowanie poważnej części wydatków z funduszów strukturalnych.
 
4.2. Źródłami finansowania krajowego programu oczyszczania ścieków w zakresie modernizacji, budowy i rozbudowy oczyszczalni ścieków i systemów kanalizacji zbiorczej będą:

• środki własne komunalnych przedsiębiorstw gminnych realizujących zadania własne gmin z zakresu zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków pochodzące z odpisów amortyzacyjnych i części zysku ujętego w opłatach taryfowych przeznaczonego na rozwój wodociągów i kanalizacji,

• środki własne gmin przeznaczone częściowo na własne zadania gmin,

• fundusze ekologiczne tj. środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej pochodzące z opłat za szczególne korzystanie ze środowiska, a także środki EKOFUNDUSZU z eko-konwersji długów Polski w stosunku do Klubu Paryskiego, z różnych funduszy pomocowych, w tym funduszy przedakcesyjnych UE,

• pomoc z funduszy strukturalnych po akcesji Polski do UE.

  
VI. Ochrona gleb przed erozją
 
Polska chociaż znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego o średniej ilości opadów, to jednak posiada 1/3 obszaru , na którym występuje erozja wodna. Erozja ta obejmuje najbardziej żyzne gleby, których obszar w Polsce jest relatywnie mały. Erozją objęte są bowiem głównie lessy i gleby lessopodobne. Erozja wodna degraduje gleby oraz uniemożliwia ich uprawę.

Około połowy powierzchni gleb objęte jest erozją średnią i silną w regionach krośnieńskim i krakowskim. Około jednej trzeciej powierzchni gleb objętych jest erozją średnią i silną w rejonach wałbrzyskim i gdańskim.

Średnio zagrożone gleby są w regionach: przemyski - 24%; lubelski, kielecki, jeleniogórski, koszaliński i olsztyński - 14%; gorzowski, katowicki, bydgoski, pilski, szczeciński, wrocławski i elbląski - 12 % całej powierzchni gleb.

Erozja wąwozowa występuje na ok. 18% obszaru kraju. W tym na ok. 7% powierzchni gleb (obejmujących 2,2 mln ha) - gęstość wąwozów wynosi powyżej 0,5 km na 1 km2.

Łączna powierzchnia gleb bardzo urodzajnych , ale najbardziej wrażliwych na erozję szacowana jest na ok. 1,0 mln ha gruntów ornych. Jest to 1/3 gleb bardzo dobrych w Polsce. Ocenia się, iż z tego ok. 350 tys. ha gleb dobrych, ale podatnych na erozję zostało już całkowicie zdegradowanych. 

Kraje będące członkami UE (np. Niemcy) prowadzą działalność ochronną gleb przed erozją. Zaniedbanie ochrony przeciwerozyjnej najbardziej podatnych na erozję gleb spowoduje w ciągu ok. 60-ciu lat kompletne zniszczenie 600-700 tys. ha najlepszych gleb. Byłaby to niewyobrażalnie wielka strata w świetle faktu, iż dotyczyłaby najbardziej urodzajnych gleb w Polsce.

Niezbędne będzie więc w przyszłości ustanowienie obowiązkowej komasacji, realizowanej w oparciu o pomoc państwa (a po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, także w oparciu o pomoc Unii Europejskiej), w pełni podporządkowanej działalności przeciwerozyjnej na glebach najlepszych, które są najbardziej podatne na erozję lub podjęcie innych skutecznych środków gwarantujących odpowiedni sposób zabezpieczenia przed erozją.

Ok. 28% obszaru kraju jest zagrożone erozją wietrzną, w tym ok. 10% erozją średnią i ok. 1% silną. Potencjalne zagrożenie erozją silną koncentruje się głównie w centralnej części pasa nizin środkowopolskich oraz na Pojezierzu Wschodniobałtyckim. Najsilniej zagrożone są regiony: zamojski i lubelski - po ok. 40% ogólnej powierzchni, oraz ciechanowski, krakowski i płocki - ponad 30% oraz włocławski, wałbrzyski, chełmski i koniński - po ok. 20%.

Zapobieganie erozji jest szczególnie ważne w województwach uprzemysłowionych (katowickie, wałbrzyskie, legnickie, tarnobrzeskie, piotrkowskie), gdzie występowanie deflacji na składowiskach różnego rodzaju odpadów przemysłowych powoduje uciążliwe i niebezpieczne w skutkach zapylenie środowiska.

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach wypracował wiele modeli walki z erozją. Wspólnie z niemieckimi ośrodkami naukowymi i ośrodkami ochrony gleb przed erozją opracowano kilka koncepcji przeciwdziałania erozji. Polska przygotowana jest więc do podjęcia pilotażowych działań ograniczania erozji gleb. Zasadne jest uruchamianie pilotażowych działań w ok. 10 wsiach, w latach 2002-2005. JUNG ocenia, iż kompleksowe zabezpieczenie jednej wsi o powierzchni 500-600 ha użytków rolnych wyrazi się kosztem 1,5-3,0 mln zł. Zdobycie doświadczeń praktycznych w zwalczaniu erozji gleb stworzyłoby podstawy do opracowania praktycznego programu na lata 2006-2015.
 
 
VII. Ograniczanie produkcji odpadów oraz ich wykorzystywanie
 
1. Ocena sytuacji
 
Postęp w zagospodarowaniu odpadów jest znacznie mniejszy niż w ochronie atmosfery i ochronie wód. Odpady nie znajdowały się w centrum uwagi władz i ekologów. Przepisy o składowaniu odpadów były łagodne. Przewidywały opłaty jednorazowe za składowisko odpadów. 

Zaostrzenie przepisów o opłatach za odpady zbiegło się jednak w ostatnich latach ze złagodzeniem praktyki ściągania opłat i kar. Wynikiem tego faktu jest przyspieszenie przyrostu odpadów składowanych na składowiskach.. W ramach trudnego do rozwiązania problemu odpadów istnieje wiele problemów newralgicznych, jak. np. składowiska przeterminowanych pestycydów w tzw. mogielnikach lub też składowiska odpadów hutniczych w Tarnowie i na Dolnym Śląsku, które zagrażają zanieczyszczeniu podziemnych zasobów wód pitnych metalami ciężkimi. Przeciwdziałanie wytwarzaniu wielkiej ilości odpadów, a także ich składowaniu na czas nieokreślony na niezabezpieczone odpowiednio składowiska staje się sprawą pilną.

Od wielu lat minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów i racjonalne nimi gospodarowanie należą w państwach najwyżej rozwiniętych do najważniejszych kierunków ochrony środowiska. Jest to spowodowane zagrożeniem wszystkich elementów środowiska: powierzchni ziemi, wód powierzchniowych i podziemnych oraz powietrza. Zagrożenia dla środowiska występują praktycznie we wszystkich fazach gospodarki odpadami, począwszy od ich powstania i gromadzenia, poprzez transport, ponowne wykorzystanie i unieszkodliwianie w tym na ostatecznym składowaniu odpadów na składowisku.

W Polsce zagadnienia gospodarki odpadami charakteryzują się największymi zapóźnieniami w zakresie ochrony środowiska. Do tej pory najbardziej powszechnym sposobem unieszkodliwiania odpadów jest ich składowanie na składowiskach odpadów. Do chwili obecnej nie został rozwiązany problem unieszkodliwiania odpadów pestycydów zmagazynowanych obecnie w ok. 350 zidentyfikowanych mogilnikach. Nie rozwiązano również problemu składowisk przemysłowych, które w wielu przypadkach stanowią zagrożenie zanieczyszczenia wód podziemnych, których przykładem mogą być składowiska odpadów w Tarnowie i na Górnym Śląsku.

Ustawa o odpadach ,ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych oraz ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej dają podstawy prawne do porządkowania zagadnień zarządzania i nadzoru nad gospodarką odpadami. Restrykcyjne stosowanie przepisów tych regulacji prawnych umożliwi zdecydowany wzrost ilości odpadów kierowanych do recyklingu, jak również stworzenie podstaw prawnych i ekonomicznych do rozwoju systemu zbiórki i zagospodarowania odpadów.

Za konieczne uważa się bezwzględne egzekwowanie opłat podwyższonych i kar za niezgodne z przepisami postępowanie z wytworzonymi odpadami. Konieczne jest przygotowanie projektu ustawy o portowych urządzeniach do odbioru odpadów i pozostałości ładunkowych ze statków. Ustawa ta powinna ustalić procedury i zasadę złomowania statków. 
 
2. Priorytety, główne zadania na lata 2002-2005.

2.1. Realizacja zobowiązań ustalonych w procesie negocjacji RP z UE. 
2.2. Stworzenie warunków do ukształtowania w Polsce bezpiecznej gospodarki przeterminowanych pestycydów.
2.3. Budowa potencjału technicznego potrzebnego do selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych. Szacuje się, że koszt realizacji w latach 2002-2007 wyniesie 531,5 mln zł, a w tym w latach 2005-2005 około 400 mln zł.
2.4. Budowa potencjału technicznego potrzebnego do recyklingu lub odzysku cennych surowców z odpadów
 
3. Kierunki działań w latach 2002-2005
 
3.1. Programy ograniczania odpadów oraz ich stopniowego zagospodarowywania przewidują nakłady ok. 14,0 mld zł. w latach 2002-2010. W latach 2002-2005 nakłady te powinny wyrazić się w wskaźnikiem ok. 33% całości programowanych nakładów do 2010r.
3.2. Rząd podejmie działania tworzące warunki do zbudowania w Polsce spalarni wysokotemperaturowej pozostałości pestycydów, które znajdują się w ok. 350 mogilnikach na terenie całego kraju. Mimo bowiem wielkiego zaangażowania środków NFOŚiGW oraz PHARE, nie funkcjonują w Polsce właściwe urządzenia. W przypadku niemożliwości zainteresowania prywatnych firm wybudowaniem takiej spalarni, która służyłaby do spalania niebezpiecznych związków, a w tym pestycydów bez obawy o powstawanie w procesie spalania - dioksyn. Spalarnia powinna neutralizować pestycydy za opłatą nie wyższą niż pobierają spalarnie w Niemczech, Francji, czy też Holandii. W przypadku jeśli nie podejmą się tego firmy prywatne, niezbędne będzie zbudowanie komunalnej spalarni ze środków publicznych z ewentualnym udziałem funduszy strukturalnych UE.
3.3. Objecie problemów Najlepszych Dostępnych Technik monitoringiem oceny środowiska.
3.4. Stymulowanie recyklingu odpadów.
3.5. Opracowanie harmonogramów operacyjnych wdrażania planów implementacyjnych wynikających ze zobowiązań negocjacji akcesyjnych w sferze "środowiska".
  
 
VIII. Ograniczanie hałasu.
 
1. Ocena sytuacji
 
Stan klimatu akustycznego w miastach ulega postępującemu pogorszeniu. Jest to konsekwencją systematycznego wzrostu presji motoryzacji, globalnego zwiększania się prędkości podróżnej pojazdów oraz budowania nowych ulic, dzięki czemu hałas drogowy dociera na tereny z dotychczas prawidłowym klimatem akustycznym.

Na stan klimatu akustycznego decydujący wpływ na ma niezwykle dynamiczny rozwój motoryzacji przy coraz gorszych nawierzchniach dróg. Wielokrotnie wzrosło natężenie przewozów towarowych i osobowych transportem samochodowym, zarówno ze względu na wzmożony ruch lokalny, jak również ruch tranzytowy w komunikacji międzynarodowej. Szacuje się, że w zasięgu uciążliwego oddziaływania hałasem drogowym w Polsce znajduje się ok. 15 mln osób. Prognozy ruchu wskazują, że należy liczyć się z dalszym wzrostem natężenia ruchu. Ocenia się, że pozytywny wpływ na klimat akustyczny będzie miał program budowy autostrad. Pozytywne efekty powinna przynieść również budowa obwodnic wokół miast, przez które obecnie przechodzą ważniejsze trasy tranzytowe.

Zagrożenie hałasem kolejowym jest znacznie mniejsze i obejmuje nieco ponad 1 mln mieszkańców Polski. Zmniejszenie presji na klimat akustyczny hałasu kolejowego jest możliwe do osiągnięcia dzięki realizacji programów modernizacji linii kolejowych. W trakcie ich modernizacji należy uwzględnić stosowanie różnorodnych środków ochrony akustycznej np. ekrany akustyczne wzdłuż torowisk.

W otoczeniu lotnisk cywilnych i wojskowych obserwowane są obszary o dużym 
stopniu zagrożenia hałasem. Spodziewać się należy w kolejnych latach rozwoju transportu lotniczego i tym samym narastania zagrożenia hałasem lotniczym. Zagrożenie hałasem sygnalizują również mapy akustyczne opracowane dla większości lotnisk cywilnych w Polsce. Ruch lotniczy na tych obiektach jest jeszcze stosunkowo mało intensywny, niemniej jednak obserwowane tendencje do jego szybkiego rozwoju mogą spowodować pogorszenie się klimatu akustycznego w ich pobliżu. Pojawia się również problem zagrożenia klimatu akustycznego ze strony lotnictwa: sportowego i dyspozycyjnego, sanitarnego oraz turystycznego (loty widokowe itp.). Samoloty wykorzystywane do tego typu lotów operują z reguły na stosunkowo małych wysokościach, a ich lądowiska lokalizuje się często w pobliżu zabudowy mieszkaniowej wymagającej ochrony przed hałasem. 

Ostatnie lata przynoszą zahamowanie tendencji wzrostowej presji hałasu 
przemysłowego na stan klimatu akustycznego. Spowodowane jest to z jednej strony zastosowaniem skutecznych środków ochrony przed hałasem przez istniejące zakłady przemysłowe jak również upadłością niektórych najbardziej uciążliwych zakładów przemysłowych. Do poprawy przestrzegania przez zakłady przemysłowe w ostatnich latach stanu klimatu akustycznego przyczynił się system nakładania kar za ponadnormatywną emisję hałasu egzekwowany przez organy Inspekcji Ochrony Środowiska. Ponadto producenci działający na rynku krajowym, zwracają coraz większa uwagę na właściwe parametry ekologiczne wyrobów, w tym na ograniczenie emisji hałasu, co powoduje obniżenie poziomu hałasu emitowanego z otwieranych lub modernizowanych zakładów. Niekorzystnym zjawiskiem spowodowanym przez restrukturyzację gospodarki, z punktu widzenia ochrony przed hałasem, jest powstawanie obiektów o relatywnie niskiej emisji akustycznej, lecz przez fakt zlokalizowania ich coraz bliżej zabudowy mieszkaniowej, pomimo zastosowania nowoczesnych urządzeń powodują ponadnormatywną emisję hałasu do środowiska. Należą do tych obiektów głównie obiekty handlowe w tym hurtownie, a w szczególności super i hipermarkety zlokalizowane w pobliżu zabudowy mieszkalnej.
 
2. Priorytety (zadania) na lata 2002-2005
 
1.1. Opracowanie map akustycznych głównie dla aglomeracji powyżej 250 tyś. Mieszkańców wraz z projektami programów ochrony środowiska przed hałasem dla terenów, na których przekroczony jest dopuszczalny poziom hałasu.
1.2. Budowa ekranów akustycznych zostanie zrealizowana przede wszystkim w miastach powyżej 250 tys. mieszkańców.
 
3. Koszty oraz źródła finansowania:

Opracowanie map akustycznych, budowa ekranów, instalacja urządzeń antywibracyjnych na torowiskach dla pojazdów szynowych oraz modernizacja technologii w przemyśle mająca na celu ograniczanie hałasu wymagają nakładów o wartości ok. 3,0 mld zł. w okresie do 2010r. Nakłady na te cele w latach 2002-2005 powinny wyrazić się wskaźnikiem ok.. 30% całości potrzeb do 2010r. Głównym źródłem finansowania będą pomocowe fundusze akcesyjne.

W rezultacie nakładów w latach 2002-2005, poziom hałasu transportowego w miastach powinien znacznie się obniżyć.
 
 
IX. Gospodarka leśna
 
1. Ocena sytuacji
 
Lasy zajmują 28,2% powierzchni Polski, w tym 78% stanowią lasy iglaste, głównie sosnowe. Zarówno struktura lasów iglastych, jak i liściastych są ubogie. Wzbogacenie struktury gatunkowej lasów stanowi ważny cel przyrodniczy, gdyż funkcje lasów uległy istotnemu rozszerzeniu. Obok funkcji produkcyjnej - źródła surowca do produkcji celulozy, tarcicy, stolarki budowlanej, surowca do produkcji mebli i domów, równie ważne stały się funkcje ekologiczne i społeczne lasu.

Las jest bowiem zasobem przyrody i ważnym instrumentem równowagi ekologicznej środowiska, a przede wszystkim regulatorem klimatu. Ma też zapewnić warunki regeneracji sił biologicznych i fizycznych narodu. 

Ukierunkowany na regulację klimatu i wartości ekologicznych - a także na produkcję różnych surowców - rozwój lasów pozostaje nadal ważnym zadaniem społecznym i gospodarczym Polski. Dostosowanie gospodarki leśnej do nowych potrzeb jest głównym zadaniem przyjętym w Polityce leśnej Państwa (1997) na najbliższe dwudziestolecie, zgodnym ze strategia leśną dla Unii Europejskiej (1998).
 
2. Priorytety (główne zadania) na najbliższe lata.
 
2.1. Realizacja Krajowego programu zwiększania lesistości w kontekście porządkowania przestrzeni rolniczej wsi i zagospodarowania gruntów marginalnych
 
2.1.1. Działania:

• sporządzenie planów zalesień dla prywatnych właścicieli gruntów,

• koordynacja produkcji materiału zalesieniowego,

• organizacja nadzoru i kontroli nad zalesieniem gruntów prywatnych i szkolenie właścicieli zalesionych gruntów.

1.2. Ścisłe powiązanie rozwoju leśnictwa z aktywizacją i rozwojem obszarów wiejskich.
 
1.2.1. Działania:

• inwestycje związane z komunikacyjnym udostępnieniem i infrastrukturą turystyczno-rekreacyjną w lasach, w powiązaniu z siecią publiczną na obszarach wiejskich,

• tworzenie związków i stowarzyszeń właścicieli lasów, powiązań kooperacyjnych bazy surowców i produktów leśnych z lokalnymi podmiotami przetwórstwa, przy wykorzystaniu pakietu instrumentów stymulujących przedsiębiorczość,

• doskonalenie technologii pozyskiwania, przetwarzania i marketingu produktów leśnych,

• promocja produktów drzewnych i niedrzewnych pochodzenia leśnego oraz poszukiwanie nowych rynków zbytu,

• odbudowa potencjału produkcyjnego ekosystemów leśnych naruszonych w wyniku katastrof leśnych i pożarów.

2.3. Budowa jednolitego systemu informacji o zasobach leśnych kraju.

2.3.1. Działania:

• organizacja banku danych o lasach wszystkich kategorii własności,

• inwentaryzacja wielkoobszarowa zintegrowana z monitoringiem stanu lasów,

• założenie monitoringu bazy nasiennej i materiału sadzeniowego.

2.4. Doskonalenie struktury lasów, mającej istotne znaczenie dla zdrowotności i produktywności lasów.

2.4.1. Działania:

• przebudowa drzewostanów uszkodzonych przez przemysł i górnictwo, pożary oraz niezgodnych z siedliskiem,

• wzmaganie wiązania i akumulacji węgla zgodnie z celami określonymi w ramowej konwencji Klimatycznej (protokół z Kioto),

• realizacja strategii różności biologicznej przez wzbogacanie składu gatunkowego drzewostanów (Konwencja o różności biologicznej 1992),

• poprawa infrastruktury technicznej w lasach państwowych dla realizacji funkcji społecznych lasu.

3. Potrzeby finansowe

Szacunkowy koszt realizacji działań określonych w ramach priorytetów wymienionych w punkcie 2 w okresie 2002-2005, wyraża się kwotą 969 mln zł. Rząd będzie poszukiwał możliwości rozwiązywania potrzeb gospodarki leśnej.

W ramach realizacji Krajowego programu zwiększania lesistości planuje się ogółem, w latach 2002-2005, zalesienie 94 tys. ha gruntów, z czego 54 tys. ha będą stanowiły grunty prywatnych właścicieli. Zainteresowanie rolników przekazywaniem słabych gleb na zalesianie stwarza szansę znacznego przekroczenia tych założeń. 
 
 
X. Ochrona różnorodności biologicznej
 
1. Stan obecny

Różnorodność biologiczna w Polsce należy do najbogatszych w Europie środkowej, szczególnie w zakresie biocenoz leśnych. W polskich lasach występuje 28 gatunków drzew leśnych. Przez Polskę przebiegają granice lasotwórczych drzew, jak: buk, jodła, modrzew, dąb bezszypułkowy, lipa, jawor.

W Polsce istnieje 10 tys. gatunków glonów i 4000 gatunków grzybów, 1500 gat. porostów, 671 gat. mchów oraz 2300 gat. roślin naczyniowych.

Fauna bezkręgowców liczy 33 tys. gatunków, a kręgowców ok. 600. Świat ptaków liczy 418 gat., a w tym lęgowych - 232 gat. Świat ssaków liczy 84 gat. W Polsce występuje 48 gat. ryb, 9 gat. gadów, 18 gat. płazów.

Nagromadzają się jednak liczne objawy nierównowagi, które zagrażają zmniejszaniu się bogactwa różnorodności. Tak np. utrzymywanie przez polskie społeczeństwo ok. 10 mln psów i tyleż kotów, z których duża część kłusuje, w środowiskach lęgu ptaków i drobnych ssaków powoduje wyniszczenie drobnych ptaków i drobnych ssaków. Brak jest świadomości społecznej do potrzeby ograniczenia populacji psów i kotów, aby zachować drobne gatunki zwierząt takich jak: zające oraz kuropatwy, skowronki i inne ptaki gnieżdżące się na ziemi. 

Bogata różnorodność znamionuje się wieloma zagrożeniami.

2. Zadania
 
1.1. Kontynuowanie ochrony ekosystemów, siedlisk przyrodniczych, siedlisk gatunków zwierząt oraz siedlisk gatunków roślin.
1.2. Kontynuowanie ochrony gatunkowej.
1.3. Kontynuowanie kreacji europejskiej sieci ekologicznej NATURA, oraz ochrona jej sieci.
1.4. Budowanie przepławek na rzekach dla ryb wędrownych
1.5. Zagospodarowanie ekologiczne koryta w dolinach rzek.
1.6. Upowszechnienie edukacji służącej stymulowaniu równowagi ekologicznej.
 
 
XI. Tworzenie i wykorzystanie odnawialnych źródeł energii
 
Polska należy do krajów europejskich o najniższym udziale ropy naftowej i jej produktów w zużyciu energii pierwotnej. Wynika to z braku własnych złóż ropy. Polska nie należy do krajów, które mogą liczyć na odkrycie poważnych złóż ropy. Może natomiast liczyć na odkrycie poważnych złóż gazu ziemnego (głównie metanu).

Duże znaczenie dla oceny sytuacji ma też fakt, iż w XXI wieku świat stanie wobec wygasania źródeł ropy naftowej. Trwa wyścig do kreacji ciekłych paliw odnawialnych. W tym wyścigu Polska wciąż jeszcze nie bierze udziału. Polska nie może jednak rezygnować z przygotowania bazy do produkcji paliw odnawialnych, zwłaszcza, że występują ku temu istotne warunki.

Przykładowo, Polska może i powinna produkować spirytus etylowy ze skrobi na cele domieszki do paliw ropopochodnych. Na 1 tonę paliwa trzeba zużyć 3 tony ziarna zbóż. Plon średni zbóż z 1 ha zapewnia więc tylko 1 tonę paliwa. Możliwość poprawy wydajność jest niewielka, bo bakterie "produkujące" spirytus dużo zużywają energii na własną egzystencję. Przejściowo jednak na okres 10-15 lat może ta produkcja okazywać się uzasadniona.

Produkcja ziarna rzepaku na cele produkcji oleju napędowego do silników Diesla może mieć dłuższą perspektywę. Z 3 ton ziarna wytwarza się 1 tonę oleju napędowego, 
1,5 tony makuchów na paszę. Z 1 ha można więc osiągnąć 1 tonę paliwa i 1,5 tony makuchów na paszę oraz niewielką ilość gliceryny.

Polska może poświęcić 300-400 tys. ha na cele produkcji oleju rzepakowego do silników Diesla. Perspektywa tej produkcji jest dłuższa niż spirytusu etylowego.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, iż wielkie firmy samochodowe, jak Mercedes, Ford, Volkswagen zapowiedziały uruchomienie za 3-4 lata produkcji autobusów i samochodów osobowych napędzanych ogniwami paliwowymi zasilanymi spirytusem drzewnym czyli metanolem. Metanol może być wytwarzany z drzewa. Polska posiadała już 4 fabryki metanolu, ale w latach transformacji nie zostały one ochronione przed bankructwem.

Przyszłość na kilkadziesiąt lat może ewentualnie należeć do produkcji metanolu ze świeżej wierzby, która zapewnia plon od 30-50 ton masy biologicznej z 1 ha. Zapewniać to może 5-7 ton metanolu czyli równoważnika benzyn z 1 ha rocznie. O takiej możliwości pisze literatura całego świata. Trzeba więc przywiązywać do tego dużą wagę.

Polska posiada 900 tys. ha podmokłych gleb nadających się na produkcję dużej masy drzewnej. Łącznie powierzchnia gleb marginalnych (poza powierzchnią przeznaczoną na zalesienia), jaka może być przeznaczona do produkcji biomasy zarówno na cele produkcji paliw płynnych jak też do produkcji opałowej masy drzewnej wyraża się obszarem ok. 2 mln ha.

Zadania:
  
1. Niezbędne jest powołanie międzyresortowego zespołu rządowego do spraw produkcji paliw odnawialnych, tak paliw płynnych jak też opałowej masy drzewnej.
2. Zespół powinien w ciągu 1 roku opracować i wprowadzić harmonogram działania odpowiadającego szansom kraju w tworzeniu odnawialnych źródeł energii.
3. Produkcja paliw płynnych, w tym biomasy oraz tworzenie przemysłu paliw alternatywnych oraz dostosowania przemysłu silnikowego do alternatywnych paliw płynnych.
4. Należy kontynuować działania na rzecz wzrostu wykorzystania opałowej masy drzewnej.    
   
Podsumowanie

Przedstawiony program zawiera zadania, które perspektywicznie muszą być wykonane ze względu na potrzeby społeczeństwa, wpływ zanieczyszczenia środowiska na zdrowie, zobowiązania międzynarodowe oraz zobowiązania wobec przyszłych pokoleń. Większość terminów ich wykonania wynika z przyjęcia dorobku prawnego Unii Europejskiej oraz rezultatów negocjacji akcesyjnych. Inne dotyczą opłacalności ich realizacji z powodów ekonomicznych i strategicznych. Wszystkie są zgodne z polityką ekologiczną państwa przyjętą przez Sejm w 2001 r.

Zobowiązanymi do realizacji publicznych inwestycji ekologicznych będą głównie samorządy wszystkich szczebli i Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej, a prywatnych inwestycji - prywatne podmioty gospodarcze. W ramach Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004-2006, w części dotyczącej ochrony środowiska, zostaną wskazane imiennie główne podmioty gospodarcze przeznaczone do realizacji najważniejszych zadań.

Efektami realizacji programu będą:

• Przygotowanie Polski do członkostwa w Unii Europejskiej w zakresie dotrzymania norm ochrony środowiska i wprowadzenia prawodawstwa Unii Europejskiej, co umożliwi członkostwo i spowoduje, że Polska, po przystąpieniu nie będzie musiała płacić kar za nie przestrzeganie przepisów UE,

• Poprawa stanu środowiska w stosunku do oczekiwań społeczeństwa, a przez to jednocześnie osiągnięta zostanie poprawa zdrowotności,

• Eliminacja zagrożeń i poprawa stanu bezpieczeństwa ekologicznego oraz bezpieczeństwa powodziowego,

• Zabezpieczenie perspektywicznych potrzeb wodnych dla ludności, rolnictwa i przemysłu zarówno pod względem jakości jak i ilości,

• Przygotowanie przemysłu do spełniania norm ochrony środowiska i wprowadzenia rozwiązań Unii Europejskiej, co zmusi przedsiębiorstwa do wprowadzenia najlepszych dostępnych technologii i zapewni im konkurencyjność w stosunku do przedsiębiorstw państw członkowskich,

• Przygotowanie przedsiębiorstw wykonawczych do zwiększonych zadań w zakresie realizacji inwestycji ochrony środowiska związanych z wprowadzaniem ustawodawstwa UE, tak aby mogły one po akcesji konkurować z przedsiębiorstwami UE. 

• Przedstawione propozycje dadzą postawy do wykorzystania szans zwiększonego rynku robót i urządzeń ochrony środowiska i powinny zaowocować wzrostem dochodu narodowego oraz zwiększeniem zatrudnienia,

• Przygotowanie Polski do rozwiązywania perspektywicznych problemów paliwowo energetycznych oraz uczestniczenia w działaniach na rzecz ochrony klimatu,

• Zachowanie dla przyszłych pokoleń unikalnych zasobów bioróżnorodności,

• Zabezpieczenie najwartościowszych zasobów gleb,

• Zabezpieczenie przed zaśmieceniem kraju,

• Poprawa równowagi ekologicznej poprzez właściwa gospodarkę leśną, a jednocześnie efekty gospodarcze,

• Aktywizacja i uporządkowanie obszarów wiejskich,

Wszystkie w/w działania wykorzystane zostaną dla uzyskania efektów gospodarczych i wzrostu zatrudnienia.

Jednym z głównych zadań będzie wdrażanie przepisów dotyczących Najlepszych Dostępnych Technik. Przedsiębiorstwa, które nie będą w stanie wdrożyć tego imperatywu mogą przegrać konkurencję XXI wieku z korporacjami transnarodowymi.

Polska może ponieść z tego tytułu niewyobrażalnie wielkie straty. Dlatego też wyjątkowo ważne jest zbadanie możliwości wsparcia przedsiębiorstw środkami strukturalnymi UE oraz publicznymi z funduszy polskich, aby maksymalna liczba przedsiębiorstw wdrożyła imperatywy BAT. 

Utrzymanie europejskich standardów czystości środowiska jest potrzebą społeczną. Kraje osiągające standardy europejskie czystości środowiska będą promowane. Będą korzystały z możliwości lokowania na rynkach większej ilości towarów. Kraje nie posiadające czystego środowiska natrafiać będą na liczne bariery lokowania towarów na rynkach europejskich.

Całkowite nakłady na realizacje programu jest niezwykle trudno ocenić, bowiem w wielu przypadkach zależą one od rozwinięcia inicjatyw na poziomie lokalnym, regionalnym oraz w sektorach przemysłowych. Stosunkowo dobre rozpoznanie istnieje w zakresie wprowadzenia ustawodawstwa UE, co przedstawione zostało szerzej w punkcie I. 

Wymienione w różnych częściach opracowania szacunki wydatków na realizację zadań nie sumują się. Dotyczą różnych rodzajów wydatków i będą pokrywane z różnych źródeł.

Znaczna części zadań wymagać będzie montażu środków publicznych, pomocowych oraz zakładowych. Ten montaż wymaga nie tylko wsparcia , ale także zorganizowania.

Wyjątkowo ważnym i pilnym zadaniem jest podjęcie przygotowań do absorpcji funduszy strukturalnych oraz funduszu spójności, jakie będą mogły być wykorzystane na ochronę środowiska po akcesji Polski do UE. Pełne wykorzystanie tych możliwości będzie miało istotny wpływ już w latach 2004-2005 na postęp w realizacji ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Istotne przyspieszenie działań w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej nastąpi po akcesji Polski do Unii Europejskiej. Pomoc UE na rzecz ochrony środowiska w Polsce, która wynosi obecnie ok. 0,8 mld zł rocznie, zwiększy się około czterokrotnie. Pozwoli to na parokrotny wzrost rozpoczynanych corocznie inwestycji. Ministerstwo Środowiska przygotowało dwa projekty strategiczne przyspieszenia ochrony środowiska, a mianowicie projekt programu funduszu spójności na lata 2004-2006, oraz Sektorowy Program Operacyjny w zakresie gospodarki wodnej. Przewidywana pomoc UE pozwoli na zaangażowanie wszystkich samorządów do ochrony środowiska. Tak więc ochroną środowiska zajmował się będzie nie tylko Minister Ochrony Środowiska, ale wszystkie prywatne i publiczne podmioty gospodarcze, a także władze samorządowe.