Zielona rewolucja podatkowa została ogłoszona w Niemczech, a jej zasadą jest powiększenie udziału instrumentów fiskalnych w kreacji polityki ekologicznej. Obecnie przychody budżetu z podatków na nośniki energii wynoszą 15 mld EUR, a równocześnie obniżane są podatki od przychodów z tytułu wynagrodzeń. Transfer obciążeń podatkowych z funduszu płac do obsługi kosztów operacyjnych spółek ma zapewnić obniżenie kosztów pracy i podnieść konkurencyjność gospodarki niemieckiej. Podobne tendencje obserwuje się w innych silnych gospodarkach Unii, a obecnie planowane są zarządzenia Komisji Europejskiej zmierzające do rozciągnięcia tych zasad polityki podatkowej na wszystkie państwa członkowskie. Z pewnością dostosowanie polskiej i innych słabszych gospodarczo państw Unii będzie planowane na wiele lat. Niemniej inwestycje w sektorze energetycznym powinny być planowane z uwzględnieniem wieloletniej prognozy polityki podatkowej wymierzonej głównie w nośniki energii. W tym sektorze skoncentrują się negatywne oddziaływania nowych regulacji, a przewidywana obniżka podatkowych składników kosztów pracy może mieć tu znikome oddziaływanie dodatnie.
Sformulowana na poczatku lat 90'tych strategia polityki podatkowej Unii zmierza do wlaczenia zewnetrznych kosztów uzytkowania energii do rachunku ekonomicznego w gospodarce. Zewnetrzne koszty (wynikajace z utraty zasobów, zmiany klimatu, wypadków, zanieczyszczen, itp.) oceniono na ok. 530 mld Euro ( 7,8% GDP) w roku 1995. Udzial sektora energetycznego wyliczono na poziomie 1-2% GDP, a wiekszosc tych kosztów nie jest obecnie wliczana do ceny za energie i nosniki energetyczne. Ekologicznie obojetne technologie wytwarzania energii sa wiec wystawione na nieuczciwa konkurencje wytwórców poslugujacych sie technikami powodujacymi powstawanie zewnetrznych kosztów, których nie wliczaja do ceny. Z tego powodu elektrownie weglowe moga wygrywac konkurencje z elektrowniami zuzywajacymi biomase.
Komisja Europejska zamierza wlaczyc zewnetrzne koszty do ceny energii za pomoca podatków i oplat ekologicznych. Jednolita polityka podatkowa Unii ma byc uksztaltowana z uwzglednieniem mozliwie najwiekszego udzialu podatków ekologicznych, a pozyskane srodki kazde z panstw czlonkowskich powinno przeznaczyc na finansowanie wdrozenia ekologicznie obojetnych technologii. Zamierzenia te nie sa zgodne z interesem grup przemyslowych zwiazanych z transportem drogowym, energetyka i chemia. Maja one byc donatorami ekologicznych przemian gospodarki europejskiej, gdyz to ich obciazac beda podatki ekologiczne, które juz obecnie wykazuja najwyzsze tempo wzrostu [12] Zwolenników jednolita polityka podatkowa Unii moze spodziewac sie wylacznie wsród inwestorów zaangazowanych w branze ochrony srodowiska. Z tego powodu prace nad pelnym skonsumowaniem naleznych podatków ekologicznych przez dostawców i uzytkowników nowych technologii planuje sie na wiele lat.

Polityka podatkowa Unii Europejskiej w odniesieniu do sektora energetycznego od niedawna stanowi jednolite przepisy dla wszystkich Państw Członkowskich. Początkiem jest dyrektywa zmierzająca do promocji energii odnawialnej, która wyznacza dla każdego z państw docelowy udział nośników odnawialnych w krajowym wytwarzaniu energii. [1] Pierwsze zdecydowane działania na polu ustanowienia polityki dla ochrony środowiska przed oddziaływaniem energetyki zawodowej datują się na okres po przystąpieniu Unii Europejskiej do Konwencji z Kioto w 2002 roku. [2] Wcześniejsze uzgodnienia unijnej polityki podatkowej dla sektora energetycznego pozostały z formie projektu dyrektywy [3]. Należy więc stwierdzić, że obecnie wprowadzane regulacje wynikają wprost ze zobowiązań w sprawie ograniczenia do 2010 roku indeksu emisji gazów cieplarnianych o 8% w stosunku do takiego indeksu w roku 1990. [4] Jednym z elementów systemu zachęt do ograniczenia zużycia nośników energii jest strategia stanowienia coraz wyższych podatków na obrót tymi nośnikami, które nie mogą być zaliczone do odnawialnych źródeł energii. Docelowe minimalne poziomy opodatkowania wyraźnie wskazują na preferencje dla stacjonarnych źródeł emisji, gdyż uważane są za silniej podatne na pozaekonomiczne środki nacisku.

Na jednolitą politykę nie zgadza
się większość państw, z których każde uzyskało
wyłączenia spod rygorów dyrektywy [4] odpowiednie do swojej aktualnej sytuacji
ekonomicznej:
- Art.18(2) dopuszcza okres przejściowy do 1 stycznia 2007 dla
państw "napotykających trudności" w egzekucji
dyrektywy
- Art. 14(1)(a) praktycznie wyłącza opodatkowanie nośników
energii służących do wytwarzania energii elektrycznej
- Art. 15(g) wyłącza opodatkowanie gazu ziemnego do czasu
uzyskania przez ten nośnik znaczącego udziału w rynku energii
dla każdego z państw z osobna.
- Art. 15(1)(h) dozwala na całkowite lub częściowe zwolnienie
od podatku nośników energii zużywanych w mieszkalnictwie
- Art. 2(4) zwalnia paliwo zużywane do procesów chemicznych i
innych, jeśli nie jest ono tam źródłem energii
- Art. 18(14) dopuszcza by każde z państw dochodziło do normy
europejskiej etapowo, korzystając z okresów przejściowych.
W kierunku załagodzenia polityki fiskalnej wobec nowych państw członkowskich zmierza najnowsza propozycja Komisji [5] Obok powszechnych w Unii odstępstw od rygorystycznej polityki fiskalnej wobec nośników energii proponuje się kolejne ustępstwa na rzecz nowych członków. W najbliższym czasie, tj. do 1 stycznia 2007 r. wymagania wobec opodatkowania nośników energi w krajach ościennych mogą być ukształtowane następująco:
| Niemcy i Unia | Polska | Czechy | Słowacja | Litwa | ||
| na sprzedaż | do użytku własnego | |||||
| gaz ziemny (Euro/GJ) |
0,15 | 0.30 | bez ulg | termin dost.: 1.01.08 |
50% ulgi od 1.1.07 do 1.1.10 |
bez ulg |
| węgiel i koks (Euro/GJ) |
0,15 | 0.30 | 50% ulgi od 1.1.07 do 1.1.10 |
termin dost.: 1.01.08 |
50% ulgi od 1.1.07 do 1.1.09 |
bez ulg |
| energia elektryczna (Euro/MWh) |
0,50 | 1,00 | termin dost.: 1.01.06 |
termin dost.: |
50% | bez ulg |
Komisja wydając kolejne propozycje złagodzenia polityki podatkowej nie zamierza odstąpić od wyegzekwowania już postanowionych obciążeń nośników energii. Narzędzia podatkowe są uznawane za najmniej destrukcyjne dla polityki zrównoważenia warunków konkurowania na wspólnym rynku, a równoczesnie za najsilniej oddziałujące na politykę oszczędzania zasobów w poszczególnych państwach.
Podatki i opłaty ekologiczne w państwach Unii Europejskiej i w państwach Europy Centralnej
Regulacje podatkowe dla sektora energetycznego i ochrony środowiska są poszechnie stosowanym narzędziem polityki ekologicznej w Unii Europejskiej. Wprowadzane są od lat 70'tych i 1995 roku osiągnęły znaczący udział w budżetach państw, co ilustruje poniższa tabela. Od tego czasu ich skala narasta w tempie, które skłoniło Komisję Europejską do wydania dyrektywy , której celem jest wyrównanie skali opodatkowania i jej wpływu na warunki konkurowania na rynku europejskim. [11]
| |
podatki ekologiczne |
podatki za energię |
||
| % GDP | % przychodów budżetu |
% GDP | % przychodów budżetu |
|
| Austria |
0.7 |
1.6 |
1.4 |
3.2 |
| Belgia |
0.5 |
1.1 |
1.6 |
3.4 |
| Dania |
2.2 |
4.3 |
2.2 |
4.3 |
| Niemcy |
0.6 |
1.4 |
2.1 |
4.8 |
| Grecja |
0.4 |
1.2 |
1.5 |
4.6 |
| Finlandia | 0.1 |
0.2 |
2.2 |
4.7 |
| Francja |
0.5 |
1.1 |
2.0 |
4.5 |
| Irlandia |
1.4 |
4.0 |
1.8 |
5.2 |
| Włochy | 0.5 |
1.2 |
3.1 |
7.7 |
| Luksemburg | 0.2 |
0.5 |
3.1 |
7.0 |
| Holandia | 2.6 |
5.9 |
1.5 |
3.4 |
| Portugalia | 0.1 |
0.3 |
3.0 |
8.4 |
| Hiszpania | 1.0 |
2.7 |
1.9 |
5.2 |
| Szwecja | 0.4 |
0.8 |
2.6 |
5.1 |
| Wielka Brytania | 0.6 |
1.7 |
2.2 |
6.3 |
| EU15 |
0.7 |
1.7 |
2.2 |
5.2 |
Obecnie podatki i opłaty ekologiczne stanowią już od 7 do 15 % wpływów podatkowych budżetów państw członkowskich, a równocześnie przybierają najrozmaitsze formy i oddziałują na zachowania przedsiębiorstw w sposób zróżnicowany. Ilustruje to poniższa tabela.[12]
| opłaty i podatki | państwo | podmiot | branża | Stawki | oddziaływanie | wpływ fiskalny | odbiorca wpływów |
| za NOx | Szwecja | kotły o wydajności energetycznej >25 GWh | duże elektrownie, ciepłownie, celulozownie i papiernie płacą, a spalarnie, chemia, energetyka, producenci żywności otrzymują donacje z funduszu ograniczania emisji NOx | 4.430 EUR/t | mniej niż 1% obrotu w firmie | MEUR ~70 w całości przekazane do dyspozycji beneficjantów programu | wytwórcy preferowanej formy energii |
| Galicja w Hiszpanii | Instalacja wskazana przez inspekcję na podstawie oceny skali emisji, niezależnie od branży | 5000 Ptas/t (1001-50,000 t), 5,500 Ptas/t (>50,000 t) | minimalny | MEUR ~14 | 5% na odtworzenie środowiska, reszta - budżet państwa | ||
| Francja | elektrownie >20MW, spalarnie odpadów >3T/h, emitory > 150TNOpa, opłacane na podstawie deklaracji operatora, większość nie robi pomiarów emisji | elektrownie, ciepłownie spalarnie i niektóre zakłady produkcyjne - duże emitory NOx | 27.4 EUR/t | minimalny | MEUR ~10.8 | 66% ograniczanie emisji, 17% monitoring, 10% sprzęt i R&D | |
| za pobór wody | Holandia | pozyskujący wodę zakłady wodociągowe, przemysł, rolnictwo, opłacane na podstawie deklaracji operatora, większość robi rejestrację poboru | zakłady wodociągowe, przemysł, rolnictwo | zakłady wodociągowe 0.15 EUR/m3, przemysł 0.08 EUR /m3, wody opadowe 0.025 EUR/m3 | ok. 40% ceny dostarczanej wody; 113% wzrost kosztu pozyskania wody przez przemysł na własne potrzeby; 0.03% wzrost kosztów wytwarzania całego przemysłu, 0.08% wartości dodanej. 27% wzrostu ceny dla mieszkańców (bez kosztów odbioru ścieków) | MEUR 163.4 | budżet państwa |
| Dania | odbiorcy wody, głównie mieszkańcy, niektóre przedsiębiorstwa. | mieszkańcy, niektóre przedsiębiorstwa. | 0.67 EUR/m3 1998 plus 25% VAT | wzrost o 25% kosztów pozyskania wody i odprowadzania ścieków, łącznie | MEUR 214 | budżet państwa | |
| Hiszpania | płatnicy należności za wodę, uprawnieni do poboru wód na podstawie zezwolenia na wody powierzchniowe i podziemne | mieszkańcy, przedsiębiorstwa zaopatrzenia mieszkańców, spółki wodne | bd. | bd. | MEUR 37.8 | pokrycie kosztów infrastruktury wodociągowej | |
| za ścieki | Dania | zrzut do wód powierzchniowych, stawki za BOD, fosfor, azot, na podstawie rejestru i monitoringu własnego | oczyszczalnie ścieków, przemysł, posiadacze szamb | COD: 1,48 EUR/kg, N: 2,68 EUR/kg, 14,77 EUR/kg, metale ciężkie bez opłat | oczyszczalnie obciążają użytkownika o 5% większą opłatą, dla przemysłu wzrost kosztów o 0.01% ; za zrzut ścieków o 70% oczyszczenia - wzrost kosztów o 0.2%. | MEUR 41.6 | budżet państwa, znaczna część tworzy niezależny Fundusz Wody, który finansuje ochronę wód podziemnych |
| Holandia | zrzut do wód powierzchniowych i do kanalizacji, stawki za COD, azot, metale ciężkie, na podstawie rejestru i monitoringu własnego | oczyszczalnie ścieków, przemysł | wody państwowe 29 EUR/ jedn. zanieczyszczeń, COD: 0,59 EUR/kg, Hg, Cd, As 294 EUR/kg, Cu, Zn, Pb, itd. 29,50 EUR/kg, wody płynące 37 EUR/jedn. zanieczyszczeń | udział 3.9% w dochodzie netto oczyszczalni i 1% wartości dodanej | MEUR 880 | inwestycje w oczyszczalnie ścieków | |
| Niemcy | zrzut do wód powierzchniowych, stawki za COD, fosfor, azot, metale ciężkie, chlorowcoorganiczne | oczyszczalnie ścieków, przemysł | COD: 0,72 EUR/kg, N: 1,43 EUR/kg, P: 11,93 EUR/kg, Hg 1790 EUR/kg, Cd 358 EUR/kg, Cr, Ni, Pb 72 EUR/kg | 2% udziału w opłatach za ścieki; oczyszczalnie bez BAT - 10% kosztów operacyjnych, oczyszczalnie z BAT - 2% kosztów operacyjnych | MEUR 368.1 | inwestycje w oczyszczalnie ścieków | |
| za składowanie | Francja | Każdy zarządca składowiska płaci podatek za każdy typ odpadów | spalarnie, zakłady komunalne, wytwórcy odpadów, 0.3% dla recyklerów | EUR 9.15/t | wzrost cen za składowanie o 6 do 15% | MEUR: 280 (%GDP: 0.02) | przekazane funduszom komunalnym (niewielki udział prywatnych beneficjantów) na inwestycje w utylizację odpadów |
| UK | koncesjonowany zarządca składowiska płaci podatek za każdy typ odpadów | wszyscy wytwórcy odpadów | inertne EUR 3/t, aktywne EUR 18/t | wzrost cen za składowanie: inertnych o 66 do 200%, aktywnych 35 do 200% | MEUR 536 | redukcja obciążeń na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych, refundacja ulg podatkowych dla inwestycji ekologicznych | |
| Austria | zarządca składowiska płaci podatek za każdy typ odpadów przyjętych na koncesjonowane składowisko lub wywiezionych dalej | wszyscy wytwórcy odpadów | wysypiska nieuzbrojone: rozbiórkowe i ziemia EUR 7.27 /t, pozostałe EUR 43.89 /t; wysypiska uzbrojone: rozbiórkowe i ziemia EUR 7.27/t, komunalne EUR 14.41 /t, wielkogabarytowe EUR 21.8 /t | wzrost cen za składowanie: rozbiórkowych o 3 do 15%, pozostałych 6 do 12% | MEUR 32.95 | oczyszczanie terenów skażonych, finansowanie inwestycji operatorów składowisk |
Poziom bazowy podatków i opłat ekologicznych w państwach Europy Centralnej przedstawia poniższa tabela. Dane te pochodzą z roku 2000, więc mogą znacznie różnić się od aktualnych. [11]
Państwo |
Opłata za emisję |
Kara za nadmierną emisję |
Za wodę użytkową |
Stawka |
Za ścieki |
Podstawa wymiaru |
Beneficjant |
| Bułgaria |
Nie stosowana |
120(NC) |
Nie stosowana | Nie stosowana |
Odprowadzanie ponad pozwolenie |
Ilość zanieczyszczeń i
objętość ścieków |
Fundusz ekologiczny |
| Czechy |
22(EC) |
33(NC) |
Powierzchniowe |
Nakładane przez Administrację |
Odprowadzanie ponad pozwolenie |
Ilość zanieczyszczeń:COD, Hg, Cd, itp. | Fundusz ekologiczny |
| Podziemne |
0.05 EUR/m3 |
||||||
| Estonia |
6.7(EC) |
67(NC) |
Z każdego źródła |
Od 0.0019 do 0.96 EUR/m3 w
zależności od źródła i zastosowania wody |
Opłata i kara |
Ilość zanieczyszczeń: BOD, zawiesiny, fosfor itp. |
Wsparcie projektów ekologicznych |
| Węgry |
Zmienna |
Zmienna |
Z każdego źródła |
Od 0.006 do 0.04 EUR/m3 w
zależności od zastosowania |
Odprowadzanie ponad pozwolenie |
Kara zależy od toksyczności, itp. | Wsparcie projektów ekologicznych |
| Łotwa |
16.1(EC) |
48.3(NC) |
Powierzchniowe |
0.003 EUR/m3 |
Opłata i kara |
Fundusz ekologiczny |
|
| Podziemne |
0.016 EUR/m3 |
||||||
| Litwa |
90.3(EC) |
Zmienna |
Powierzchniowe |
w zależności od zastosowania |
Opłata i kara |
Ilość zanieczyszczeń: BOD, zawiesiny, itp. |
Fundusz ekologiczny |
| Podziemne |
0.009 EUR/m3 mieszkańcy 0.02 EUR/m3 przemysł |
||||||
| Polska |
80(EC) |
800(NC) |
Powierzchniowe |
0.006 EUR/m3 mieszkańcy 0.009 EUR/m3 inne |
Opłata i kara |
Ilość zanieczyszczeń: BOD, zawiesiny, itp. |
Fundusz ekologiczny |
| Podziemne |
0.011 EUR/m3 mieszkańcy 0.015 - przemysł spożywczy 0.018 - inne |
||||||
| Rumunia |
Zmienna |
Zmienna |
Powierzchniowe |
0.005 do 0.0006 EUR/m3 |
Opłata i kara |
Ilość zanieczyszczeń: BOD, zawiesiny, itp. |
Wsparcie projektów ekologicznych |
| Podziemne |
0.006 EUR/m3 |
||||||
| Słowacja |
18.2(EC) |
Zmienna |
Powierzchniowe |
0.5 EUR/m3 |
Opłata i kara |
Ilość zanieczyszczeń: BOD, zawiesiny, itp. |
Fundusz ekologiczny |
| Podziemne |
0.02 EUR/m3 mieszkańcy |
||||||
| Słowenia |
Nie stosowana |
|
Nie stosowana | Nie stosowana | Opłata |
Ilość zanieczyszczeń: COD, fosfor itp. |
Budżet |
Oznaczenia: EC - opłata za emisję; NC - kara za przekroczenie dopuszczalnej emisji; (są pobierane przez administrację dla funduszu ekologicznego)
Trzeba zauważyć, że w porównaniu do wysokości opłat ekologicznych w Unii kraje przystępujące znacznie niżej wyznaczają koszty korzystania ze środowiska. Niemniej porównanie to jest nieobiektywne, gdyż w odniesieniu do usług bytowych nie można przyjmować nominalnych relacji pomiędzy społecznościami o drastycznie różnych poziomach zasobności i dochodowości. Gdyby porównać indeksy siły nabywczej każdej kwoty opłat ekologicznych okaże się, że niemal każda jest wyższa od jej odpowiednika w Unii. W tym kontekście pojawia się kwestia efektywności ekologicznej funkcjonowania opłat w Polsce i krajach sąsiednich. Ponieważ są znacznie bliższe granicy opłaty prohibicyjnej niż ma to miejsce w Unii, powinny silniej oddziaływać na ekologiczne zachowania przedsiębiorstw i ludności. Tymczasem takie zjawisko tu nie występuje w stopniu porównywalnym do zwyczajów w krajach Unii. Sprzeczność ta wynika ze sposobu poboru i egzekwowania opłat i kar, który powszechnie uznawany jest za nieodpowiedni. Wymaga znacznej aktywności specjalnych struktur administracyjnych, które nigdy nie osiągnęły poziomu efektywności działania zbliżonego do sprawności aparatu poboru podatków państwowych. Należy więc oczekiwać, że organy nadzorcze Unii rychło przystąpią do przebudowy polskiego schematu zachęt ekonomicznych dla ekorozwoju.
W odniesieniu do polskiej polityki w zakresie kreacji ekonomicznych bodźców dla programu zrównoważonego rozwoju europejskie zasady polityki podatkowej mogą odegrać rolę stabilizacyjną. Wobec panującego w Polsce nieopisanego chaosu prawnego, a nade wszystko systemowego zamieszania w wymierzaniu i egzekucji dziesiątków opłat, kar, akcyz i podatków pośrednich, zastąpienie wielu zobowiązań jednym systemem podatków ekologicznych może wpłynąć na podniesienie świadomości ekologicznej. Ponadto podmioty gospodarcze funkcjonujące na rynku nie będą musiały obawiać się o pozaekonomiczną nadmierną ingerencję lokalnych administracji. [6]
Polskie podatki na nośniki energii ustanowione w marcu 2004 r.
1. USTAWA z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz.U.04.29.257 z dnia 26 lutego 2004 r.) [7] w Art. 23. pkt 3. Zwalnia od akcyzy energię elektryczną wytwarzaną z odnawialnych źródeł energii. W rozdziałe 4 Wyroby akcyzowe niezharmonizowane w Art. 75 pkt 2. ustala Stawkę akcyzy na energię elektryczną 0,02 zł za 1 kWh. Oznacza to praktyczne osiągnięcie pułapu opodatkowania zalecanego przez Komisję Europejską w dyrektywie [4], tj. 0.5 Euro/1 MWh.
2. Wyznaczona w Art. 65. 1. stawka akcyzy na paliwa silnikowe i oleje opałowe wynosi 2.000 zł od 1.000 litrów gotowego wyrobu, a w przypadku ciężkich olejów opałowych, gazu płynnego i metanu 700 zł od 1.000 kilogramów gotowego wyrobu. Ustawienie tak wysokich podatków akcyzowych jeszcze przed terminem akcesji wskazuje na zamiar wypełnienia zaleceń Komisji bez okresów przejściowych.
3. USTAWA z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (D.U.2004.54.535) [8] anuluje ulgę podatkową na nośniki energii i wytwarzanie energii. Obecnie wszystkie nośniki energii, za wyjątkiem drewna opałowego, są opodatkowane stawką VAT 22%. Przy równoczesnym zastosowaniu stawki 0% do nośników energii pochodzących z importu stanowi to radykalne pogorszenie warunków konkurowania dla polskich wytwórców, gdyż w krajach europejskich stawki VAT są niższe niż 22%.
4. Obniżone stawki 7% VAT przysługują za wykonywanie usług utylizacji odpadów oraz dostaw niektórych odpadów pochodzenia rolniczego. Zwrot VAT przysługuje importerom niektórych odpadów pochodzenia rolniczego. W ten sposób należy rozumieć preferencję podatkową dla wytwarzania energii z odpadów.
Pozaekonomiczne instrumenty polityki ekologicznej w UE
Równoczesnie planowane sa nowe instrumenty pozaekonomiczne, których oddzialywanie ma ograniczyc wplyw podatków na pozycje konkurencyjna najwiekszych europejskich wytwórców i konsumentów energii. W kazdym z panstw Unii funkcjonuja systemy nakazowo-zakazowe, które maja ksztaltowac proekologiczne zachowania przemyslu i ludnosci. Maja one swój wymiar ekonomiczny, gdyz kreuja zobowiazania i projekty inwestycyjne wymagajace okreslonych nakladów. Skala nakladów koniecznych do realizacji polityki ekologicznej wobec przemyslu zalezy glównie od determinacji lokalnej administracji. Poniewaz sprawnosc egzekwowania i kreatywnosc wladz kazdego panstwa czlonkowskiego Unii jest niezmiernie zróznicowania, oszacowanie wplywu instrumentów nakazowo-zakazowych na pozycje konkurencyjna poszczególnych branz w kazdym z krajów jest trudne i bezcelowe. Na energetyke najsilniej oddzialuje zakaz przekraczania zawartosci dioksyn w gazach spalinowych, którego wypelnienie przyczynilo sie do zamkniecia prawie wszystkich starych spalarni odpadów, powstania nowej generacji urzadzen ochrony atmosfery, systemu laboratoriów do badan sladowych ilosci zanieczyszczen, itp. Setki innych regulacji jest co roku wydawanych przez wladze krajowe, a uczestnictwo Komisji Europejskiej sprowadza sie do upowszechniania najsilniej dzialajacych zarzadzen na cale terytorium Unii. Nie nalezy jednak spodziewac sie pelnej unifikacji polityki nakazowo-zakazowej przed ukonstytuowaniem sie wladz panstwowych Unii, które moglyby czerpac wzorce z modelu zarzadzania srodowiskiem realizowanego w USA.
Obecnie realizowany jest w Europie pierwszy z programów zmierzajacych do ujednolicenia instrumentów polityki nakazowo-zakazowej. Po przystapieniu do Protokolu z Kioto Unia musi silnie ograniczyc emisje gazów cieplarnianych, a juz wiadomo, ze dotychczas funkcjonujace systemy zachet ekonomicznych i pozaekonomicznych nie gwarantuja sukcesu. Jest to powodem ustanowienia dyrektywa jednolitego systemu pozwolen emisyjnych i systemu handlu emisjami.[13] W odniesieniu do Polski dyrektywa ta jest o tyle znaczaca, ze Traktat Akcesyjny nie wymienia zadnych okresów przejsciowych dla zobowiazan wobec rezimu udzielania pozwolen emisyjnych. Wprawdzie system pozwolen zacznie funkcjonowac dopiero w 2008 roku, a dyrektywa przewiduje w art. 27 tymczasowe wykluczenie niektórych instalacji, jednak powstanie w kraju systemu unijnego nadzoru nad emisjami bedzie nowym impulsem do unowoczesnienia wielu procedur monitoringu i raportowania. Dyrektywa ta obejmie kontrola wielokrotnie wieksza grupe instalacji niz ma to miejsce w przypadku dyrektywy IPPC, gdyz progowa wielkosc instalacji energetycznej jest tu ustanowiona na poziomie 20 MW mocy cieplnej. W tym kontekscie nalezy tez zauwazyc wieloznacznosc definicji [14] instalacji podlegajacej systemowi kontroli zanieczyszczen EPER, ustanowionemu w decyzji wykonawczej [15] do dyrektywy IPPC [16]. Mozna spodziewac sie, ze interpretacja tej definicji bedzie zmierzac do wlaczenia pod rezim dyrektywy IPPC kazdej instalacji energetycznej towarzyszacej linii technologicznej objetej dyrektywa IPPC.
Niezaleznie od opinii o nadmiernie rozbudowanej administracji zwiazanej z wdrozeniem dyrektywy [13] inwestorzy dzialajacy na rynku energii pozytywnie oceniaja perspektywe dematerializacji pozwolen emisyjnych. Warto zauwazyc tu, ze dysponentem uplynnionego pozwolenia nie jest operator instalacji gdyz ten status przysluguje jedynie osobie posiadajacej kontrole ekonomiczna nad instalacja. Jesli wiec w swoich zasobach technicznych dokona inwestycji obnizajacej emisje, moze bez ubiegania sie o kolejne pozwolenie uruchomic nowa instalacje w ramach posiadanej puli pozwolen. Inwestorzy dzialajacy na rynku energii odnawialnej maja teraz dodatkowa preferencje w postaci niewielkiego zapotrzebowania na pozwolenia. Wygaszanie starych instalacji (nieuchronne przy rygorystycznym potraktowaniu obowiazków sprawozdawczych) uwolni przestrzen na rynku energii, która zagospodaruja operatorzy zdolni do minimalizacji emisji, np. spalajacy biomase, odpady drzewne, itp. Mechanizmy funkcjonowania tak zmodyfikowanego rynku energii przypuszczanie doprowadza do wykonania zobowiazan, a ogólny koszt reformy nie powinien wplynac na ceny energii w sposób ograniczajacy jej konsumpcje. W tabeli zamieszczono wyniki prognozy kosztów umorzenia pozwolen emisyjnych dla dostepnych technologii alternatywnego wytwarzania energii. [17]

Nie wnikajac w szczególy zalozen tej prognozy trzeba stwierdzic, ze nawet w europejskich warunkach dzialania inwestorów z branzy biopaliw moga osiagnac bardzo powazne wyniki rzeczowe (redukcja emisji) jak i ekonomiczne (niektóre scenariusze prowadza do uzyskania dochodu z redukcji). Tym latwiej o sukces w Polsce, gdzie koszty pracy, pozyskania gruntu pod uprawy energetyczne i znaczna liczba przestarzalych instalacji energetycznych tworza doskonale otoczenie gospodarcze dla ekomodernizacji sektora.
Polskie opłaty ekologiczne dla sektora energetycznego
Od wielu lat w Polsce podnoszone są stawki opłat za "korzystanie ze środowiska". [9] Jednak wpływ tych zobowiązań fiskalnych na zachowania wytwórców odpadów i emisji jest oceniany jako co najmniej umiarkowany. Wyjątkiem są zarządcy instalacji energetycznych, którzy notują coraz mniejsze dochody z działalności, a równocześnie zmuszeni są do coraz nowych inwestycji proekologicznych. Presja na energetykę wynika głównie z dostępności technik monitoringu. W odróżnieniu od wielu instalacji przemysłowych, kotły energetyczne cechują się znaczną przewidywalnością pod względem oszacowania emisji, ścieków i odpadów. Ułatwia to samodzielne naliczanie opłat, a również procedury kontroli i nadzoru. Wyjątkiem są oceny emisji najbardziej trujących produktów niepełnego spalania. Obecnie niezwykle rzadkie są próby monitoringu wytwarzania dioksyn w procesach spalania, choć powszechnie wiadomo o zagrożeniu zdrowia sąsiadów instalacji energetycznych lub użytkowników popiołów lotnych i paleniskowych. Sytuację utrwalają groteskowo niskie wysokości opłat za emisje tych trucizn, których masa nigdy nie przekracza ułamków grama za cały okres funkcjonowania sprawnej technicznie instalacji spalającej czyste paliwa. Jeśli porównać wysokość opłaty rocznej za emisję dioksyn (np. 0,001 PLN) do kosztu wykonania jednej analizy na dioksyny (np. 2,500 PLN) jest oczywistym nieporozumieniem przypisywanie tej opłacie charakteru zachęty do ograniczania emisji. Prawdziwym powodem niezwykle kosztownych inwestycji zmierzających do ograniczenia emisji trucizn jest norma 0.1 ng/1nm3 spalin. Jednak nadzór nad wykonaniem tej normy wymaga prowadzenia niezwykle kosztownych procedur analitycznych, więc polskie organy kontrolne unikają takich zleceń. Poniżej przedstawiam wyciąg z przepisu o opłatach ekologicznych, obowiązującego operatorów instalacji energetycznych, które nie zajmują się spalaniem odpadów.
Trzeba tu zauwazyć, że wcześniej Minister zaliczył do paliw wiele produktów o nieunormowanym składzie. [10] Wprawdzie definicja ta jest podana w przepisach skierowanych do operatorów instalacji regulowanych w ramach dyrektywy IPPC, jednak nie ma przeszkód by stosować ją do mniejszych instalacji energetycznych. Pozwoli to osiągnąć korzyści podatkowe wynikające z ulg skierowanych na promocję wytwarzania energii z odnawialnych nośników energii. Tego rodzaju ułatwienie, które zwalania operatora instalacji energetycznej z obowiązków nakładanych na spalających odpady, nie powinno być jednak powodem zaniechania działań ostrożnościowych. Urządzenia służące do ochrony atmosfery przed zanieczyszczeniem mogą łatwo zostać trwale skażone produktami niepełnego spalania, jeśli instalacja będzie ustawicznie narażona na niestabilność procesu. Dlatego przed podjęciem decyzji o zastosowaniu paliw alternatywnych konieczne jest ustanowienie własnych norm jakościowych dla tych surowców energetycznych. Wymaga to wprawdzie prowadzenia kosztownych prób pilotażowych, opracowania programu badań paliw alternatywnych i monitoringu zanieczyszczeń. Jednak konfrontacja tych nakładów z potencjalnym kosztem dekontaminacji instalacji ochrony atmosfery zawsze wypada na korzyść działań zapobiegawczych. Normalizacja paliw alternatywnych powinnna być szczególnie wartościowym programem asekuracji dla operatorów zarządzających wieloma instalacjami średniej wielkości, które mogą być zasilane z podobnych źródeł. Zwłaszcza w przypadku planowania recyklingu odpadów stałych z procesu, zapobieganie powstawaniu trujących produktów niepełnego spalania pozwoli zaoszczędzić znaczne kwoty na chemicznej stabilizacji popiołów. Natomiast w przypadku zanieczyszczenia truciznami wszelkigo rodzaju odpady z procesu spalania będą musiały być wyłączone z programu recyklingu i składowane jako przemysłowe odpady niebezpieczne.
[1] DIRECTIVE 2001/77/EC OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 27 September 2001 on the promotion of electricity produced from renewable energy sources in the internal electricity market 32001L0077
[2] COUNCIL DECISION of 25 April 2002 concerning the approval, on behalf of the European Community, of the Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change and the joint fulfilment of commitments thereunder (2002/358/CE) 32002D0358
[3] Proposal for a Council Directive restructuring the Community framework for the taxation of energy products /* COM/97/0030 FINAL - CNS 97/0111 */ Official Journal C 139 , 06/05/1997 P. 0014 51997PC0030
[4] COUNCIL DIRECTIVE 2003/96/EC of 27 October 2003 restructuring the Community framework for the taxation of energy products and electricity (Text with EEA relevance) OJ L 283 2003 p.51-70 32003L0096
[5] Proposal for a COUNCIL DIRECTIVE amending Directive 2003/96/EC as regards the possibility for certain Member States to apply, in respect of energy products and electricity, temporary exemptions or reductions in the levels of taxation (28.1.2004 COM(2004) 42 final 2004/0016 (CNS)
[6] ANALIZA BODŹCOWYCH PODATKÓW PROEKOLOGICZNYCH W WYBRANYCH KRAJACH ZACHODNICH I MOŻLIWOŚĆ ICH WPROWADZENIA W POLSCE |>
[7] USTAWA z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz.U.04.29.257 z dnia 26 lutego 2004 r.)
[8] USTAWA z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (D.U.2004.54.535)
[9] OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 15 października 2003 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2004 (M. P. 03.50.782 z dnia 31 października 2003 r.)
Załącznik nr 2 JEDNOSTKOWE STAWKI OPŁAT ZA GAZY LUB PYŁY WPROWADZANE DO POWIETRZA
Tabela A Jednostkowe stawki opłat za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza
| Lp. | Rodzaje gazów lub pyłów | Jednostkowa stawka zł / kg | ||||||
| 22. | Dwutlenek siarki | 0,41 | ||||||
| 23. | Dwutlenek węgla (stawka w zł/Mg) | 0,22 | ||||||
|
||||||||
|
||||||||
| 51. | Pyły ze spalania paliw | 0,27 |
| 54. | Tlenek węgla | 0,11 |
| 55. | Tlenki azotu (w przeliczeniu na NO2) | 0,41 |
Załącznik nr 3 JEDNOSTKOWE STAWKI OPŁAT ZA SUBSTANCJE WPROWADZANE ZE ŚCIEKAMI DO WÓD LUB DO ZIEMI
| Lp. | Wskaźnik | Jednostkowa stawka opłaty w zł/kg |
| 1. | Pięciodobowe biochemiczne zapotrzebowanie na tlen (BZT5) | 3,21 |
| 2. | Chemiczne zapotrzebowanie na tlen oznaczane metodą dwuchromianową (ChZT-Cr) | 1,28 |
| 3. | Zawiesina ogólna | 0,40 |
| 4. | Suma chlorków i siarczanów (Cl+SO4) | 0,038 |
Załącznik nr 4 JEDNOSTKOWE STAWKI OPŁAT ZA WODY CHŁODNICZE WPROWADZANE DO WÓD
| Lp. | Wody chłodnicze | Jednostkowa stawka opłaty w zł/dam3 |
| 1. | Temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +26 °C, a nie przekracza +32 °C | 0,51 |
| 2. | Temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +32 °C, a nie przekracza +35 °C | 1,023 |
| 3. | Temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +35 °C | 3,17 |
Załącznik nr 6 JEDNOSTKOWE STAWKI OPŁAT ZA UMIESZCZENIE ODPADÓW NA SKŁADOWISKU
| Kod | Grupy, podgrupy i rodzaje odpadów | Jednostkowa stawka zł / 1 Mg |
| 10 | Odpady z procesów termicznych | |
| 10 01 | Odpady z
elektrowni i innych zakładów energetycznego spalania
paliw (z wyłączeniem grupy 19) |
|
| 10 01 01 | Żużle, popioły paleniskowe i pyły z kotłów (z wyłączeniem pyłów z kotłów wymienionych w 10 01 04) | 14,75 |
| 10 01 02 | Popioły lotne z węgla | 14,75 |
| 10 01 03 | Popioły lotne z torfu i drewna niepoddanego obróbce chemicznej | 13,58 |
| 10 01 04* | Popioły lotne i pyły z kotłów z paliw płynnych | 47,35 |
| 10 01 05 | Stałe odpady z wapniowych metod odsiarczania gazów odlotowych | 8,77 |
| 10 01 07 | Produkty z wapniowych metod odsiarczania gazów odlotowych odprowadzane w postaci szlamu | 8,77 1) |
| 10 01 09* | Kwas siarkowy | 47,35 2) |
| 10 01 13* | Popioły lotne z emulgowanych węglowodorów stosowanych jako paliwo | 47,35 |
| 10 01 14* | Popioły paleniskowe, żużle i pyły z kotłów ze współspalania zawierające substancje niebezpieczne | 47,35 |
| 10 01 15 | Popioły paleniskowe, żużle i pyły z kotłów ze współspalania inne niż wymienione w 10 01 14 | 14,75 |
| 10 01 16* | Popioły lotne ze współspalania zawierające substancje niebezpieczne | 47,35 |
| 10 01 17 | Popioły lotne ze współspalania inne niż wymienione w 10 01 16 | 14,75 |
| 10 01 18* | Odpady z oczyszczania gazów odlotowych zawierające substancje niebezpieczne | 47,35 |
| 10 01 19 | Odpady z oczyszczania gazów odlotowych inne niż wymienione w 10 01 05, 10 01 07 i 10 01 18 | 14,75 |
| 10 01 20* | Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków zawierające substancje niebezpieczne | 47,35 1) |
| 10 01 21 | Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków inne niż wymienione w 10 01 20 | 14,75 1) |
| 10 01 22* | Uwodnione szlamy z czyszczenia kotłów zawierające substancje niebezpieczne | 47,35 1) |
| 10 01 23 | Uwodnione szlamy z czyszczenia kotłów inne niż wymienione w 10 01 22 | 14,75 1) |
| 10 01 24 | Piaski ze złóż fluidalnych (z wyłączeniem 10 01 82) | 14,75 |
| 10 01 25 | Odpady z przechowywania i przygotowania paliw dla opalanych węglem elektrowni | 14,75 |
| 10 01 26 | Odpady z uzdatniania wody chłodzącej | 14,75 |
| 10 01 80 | Mieszanki popiołowo-żużlowe z mokrego odprowadzania odpadów paleniskowych | 13,58 1) |
| 10 01 81 | Mikrosfery z popiołów lotnych | 9,51 |
| 10 01 82 | Mieszaniny popiołów lotnych i odpadów stałych z wapniowych metod odsiarczania gazów odlotowych (metody suche i półsuche odsiarczania spalin oraz spalanie w złożu fluidalnym) | 13,58 |
| 10 01 99 | Inne niewymienione odpady | 9,51 |
[10] ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 4 sierpnia 2003 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji (Dz.U.03.163.1584 z dnia 18 września 2003 r.)
7. Paliwem jest również biomasa rozumiana jako produkty składające się w całości lub w części z substancji roślinnych pochodzących z rolnictwa lub leśnictwa używane w celu odzyskania zawartej w nich energii oraz następujące odpady:
1) roślinne z rolnictwa i leśnictwa;
2) roślinne z przemysłu przetwórstwa spożywczego, jeżeli odzyskuje się wytwarzaną energię cieplną;
3) włókniste, roślinne z procesu produkcji pierwotnej masy celulozowej i z procesu produkcji papieru z masy, jeżeli odpady te są spalane w miejscu produkcji, a wytwarzana energia cieplna jest odzyskiwana;
4) korek;
5) drewno, z wyjątkiem drewna zanieczyszczonego impregnatami i powłokami ochronnymi, które mogą zawierać związki chlorowcoorganiczne lub metale ciężkie, oraz drewna pochodzącego z odpadów budowlanych lub z rozbiórki.
[11] Study on Environmental Taxes and Charges in the EU
[11a] Study on Environmental Taxes and Charges in the EU - Tables
[13] DYREKTYWA 2003/87/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADYz dnia 13 pazdziernika 2003 r.ustanawiajaca system handlu przydzialami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniajaca dyrektywe Rady 96/61/WE(Tekst majacy znaczenie dla EOG) 32003L0087
[14] Instalacja - "Stacjonarna jednostka techniczna, gdzie prowadzony jest jeden lub wiecej rodzajów dzialalnosci wymienionych w zalaczniku I do dyrektywy IPPC oraz jakiekolwiek inny bezposrednio z nimi zwiazany rodzaj dzialalnosci, który móglby miec wplyw na emisje i skazenie"
[15] DECYZJA KOMISJI z dnia 17 lipca 2000 r. w sprawie wdrozenia europejskiego rejestru emisji zanieczyszczen (EPER) zgodnie z art. 15 dyrektywy Rady 96/61/WE dotyczacej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (IPPC) (notyfikowana jako dokument nr C(2000) 2004) (Tekst majacy znaczenie dla EOG) (2000/479/WE) 32000D0479
[16] DYREKTYWA RADY 96/61/WE z dnia 24 wrzesnia 1996 r. dotyczaca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli 31996L0061
[17] Economic Evaluation of Emission Reduction of Greenhouse Gases in the Energy Supply Sector in the EU