Aktualnie proponujemy przegląd inicjatyw legislacyjnych kreowanych w ramach europejskiej akcji tworzenia programów ochrony środowiska i planów gospodarki odpadami. Są to dokumenty opublikowane przez samorządy wojewódzkie, powiatowe i gminne.

Na tle dostępnych opracowań z państw Unii polski zbiór opracowań planistycznych okazuje się największym, a ich wartość merytoryczna najpełniej realizuje dyrektywy metodyczne. Lektura tych dokumentów daje wgląd w procedury i świadczy o nadzwyczaj sprawnej egzekucji zaleceń władz państwowych. Wprawdzie większość prac planistycznych wykonują konsultanci i eksperci zewnętrzni, jednak udział lokalnych urzędników i specjalistów jest najważniejszy w procesie decyzyjnym. Z tego powodu można oczekiwać, że plany i programy zostaną zrealizowane.

Ogłoszenie programu wykonawczego, opatrzonego planem budżetowym i harmonogramem prac jest ostatnim działaniem władz w ramach aktualnie obowiązującej w Unii Europejskiej pragmatyki sprawowania władzy wykonawczej. Tymczasem polskie samorządy mają w dyspozycji wiele niekonwencjonalnych możliwości realizacji swoich zamierzeń. Udział przedstawicieli władzy w zarządach spółek komunalnych i lokalnego przemysłu sprawia, że programy ekologiczne samorządu przestają być wyrazem zamierzeń społeczności lokalnej. Są bardziej kontraktem wynegocjowanym w środowisku decydentów, poza świadomością publiczności.

W warunkach polskich plany i programy mają charakter prezentacji korporacyjnego programu rozwoju. Podmioty publiczne dominują na rynku inwestycji i usług ekologicznych. Działają w ramach nieformalnej ogólnopaństwowej korporacji, na którą składają się zarządy spółek komunalnych, władze samorządowe i organy nadzoru ekologicznego. Wszystkie mają te same problemy i podobne techniki kreacji programów rozwoju. Jednak dotychczas nie podjęły skutecznie próby konsolidacji kapitałowej ani budowy oferty dla potencjalnych inwestorów. Tymczasem wiadomo, że aktualnie dostępne środki (liczone razem z pomocą Unii Europejskiej dla samorządów) stanowią niewielką część nakładów kapitałowych potrzebnych dla wykonania zobowiązań akcesyjnych.

Po ogłoszeniu planów i programów, sporządzonych przez władze samorządowe, każdy podmiot gospodarczy działający w ramach Polskiej Zielonej Gospodarki może podjąć racjonalne decyzje o uruchomieniu własnych projektów rozwoju. Lokalne społeczności mogą ocenić, czy projekty uchwalone w jej imieniu przez "organy" i wąską grupę technokratów spełniają oczekiwania. Czy też aktywiści i potencjalni inwestorzy kapitałowi powinni silniej włączyć się w akcję dostosowania programów ekologicznych do swoich planów. Narastający zasób niezagospodarowanego kapitału lokalnych społeczności może przyczynić się do kreacji sprawnych ekonomicznie podmiotów Zielonej Gospodarki.

Nadchodzący czas weryfikacji europejskiego programu publikacji dokumentów planistycznych dla ochrony środowiska przyniesie odpowiedź na wiele pytań o szanse Unii Europejskiej. Jednym z nich jest pytanie o potencjalny wkład Polskiej Zielonej Gospodarki do rozwoju cywilizacyjnego Unii:

- Czy Polska stanie się śmietnikiem Europy i uwolni kraje Afryki, Azji i innych niedorozwiniętych regionów świata od problemu z importem odpadów?
- Czy Polska potrafi stworzyć model ekorozwoju dla państw upośledzonych ekonomicznie, działania zgodnego z oczekiwaniami społeczności narodowej?
- Czy polski system budowy bezpieczeństwa ekologicznego na miarę potrzeb XXI wieku będzie atrakcyjny również dla innych krajów Unii?

Wymienione tu kwestie to tylko mały fragment spraw omawianych przez specjalistów. Wielokrotnie pojawia się opinia, że Polska niebawem stanie się obiektem akcji dyscyplinujących ze strony Komisji Europejskiej. Znane są precedensy i wiadomo o poważnych skutkach finansowych takich akcji w przeszłości. Jednak trzeba pamiętać, że do czasu ustanowienia Konstytucji Europejskiej akcja Komisji może być uzasadniona wyłącznie zaniedbaniami struktur państwowych we wdrażaniu Traktatu Akcesyjnego. Należy więc zawczasu podjąć wszelkie środki by realizacja najdalej idących inicjatyw władz publicznych została udokumentowana. Publikacja dokumentów planistycznych skierowanych od najwyższego do najniższego poziomu struktur władzy może być najskuteczniejszym argumentem na rzecz wysokiej oceny procesu wdrażania prawa ekologicznego w Polsce.

Konfrontacja planów z realnymi procesami gospodarczymi już weszła w fazę podsumowań. Od centrum do najniższego piętra administracji publicznej słychać opinie o niewystarczającym tempie procesów inwestycyjnych. Powoli wychodzą na światło dzienne wszystkie wady dokumentów planistycznych. Najczęściej widoczny jest całkowity brak wskazania osób i instytucji odpowiedzialnych za odstępstwa od programów. Twórcy dokumentów planistycznych w najmniejszym stopniu nie przypisują sobie roli egzekutorów harmonogramu ani nie wchodzą w rolę weryfikatora budżetu. Totalna nieodpowiedzialność decydentów święci kolejny triumf nad oczekiwaniami społeczności wyborców i podatników.

Wielu specjalistów oczekuje radykalnych zmian w stylu zarządzania polską ekogospodarką. Wymiana pokoleniowa jest najczęściej wskazywanym czynnikiem wzrostu. Trzeba podkreślić, że bezrobocie dotykające większość wysoko wykształconych absolwentów polskich uczelni nie ominęło specjalności inżynierii środowiska. Jako jedyny kraj w Unii Europejskiej dysponujemy dziesiątkami tysięcy techników, magistrów i inżynierów oczekujących na zatrudnienie w ekogospodarce. Wielu już wyemigrowało w ramach akcji "ratuj się, kto może". Tymczasem wśród decydentów gminnych, powiatowych, wojewódzkich i rządowych trudno spotkać ludzi o wykształceniu zgodnym z wykonywanymi obowiązkami.

Zasób wykształconych kadr nie jest jedynym atutem Polski w konfrontacji z zadaniem modernizacji ekogospodarki. Większe znaczenie ma nietknięty zasób kapitału krajowych funduszy inwestycyjnych. Zielona Gospodarka jest najbardziej stabilnym i prospektywnym polem aktywności dla funduszy emerytalnych. Inwestycje w postęp techniczny dla Zielonej Gospodarki to najlepiej rokująca dziedzina aktywności funduszy wysokiego ryzyka. Przepaść cenowa dzieląca polski rynek usług ekologicznych od warunków panujących na rynku Unii jest jednoznaczną zachętą dla wszystkich inwestorów. Wiadomo bowiem, że wartość polskiej ekogospodarki w niedługim czasie wzrośnie wielokrotnie, wraz ze wzrostem cen i zamożnością społeczeństwa.

Mamy szansę po raz kolejny wykazać się sprawnością reagowania na niezmiernie trudne wyzwania. W przeszłości potrafiliśmy utrzymać kontrolę nad Zieloną Gospodarką pomimo imperialnej presji na bezwzględną eksploatację zasobów naturalnych. W porównaniu do wielu republik sowieckich Polska wyszła spod okupacji w znacznie lepszym stanie. Teraz sprostała pierwszemu z zadań unijnych - niemal 100% gmin zdołało uchwalić programy ochrony środowiska i plany gospodarki odpadami. Organy nadzoru państowego już prowadzą kontrole wykonania tych planów. Instytucje doradcze pracują nad kompleksowym przeglądem całej akcji i kolejnym wydaniem instrukcji korekcyjnych. Wbrew katastroficznym przepowiedniom Komisja Europejska nie planuje żadnej ingerencji na aktualnym etapie programu dostosowania Polskiej Zielonej Gospodarki do norm unijnych. Jedyny nasz problem to brak zdecydowania w działaniu, nawet w sytuacji gdy rozwiązania problemów są oczywiste i nieuchronnie zostaną wdrożone do praktyki.

Polska ochrona środowiska ma zasługi wyróżniające nasz kraj na tle Unii Europejskiej:

Mamy też historyczne zaległości w dziedzinie gospodarczego wykorzystania środowiska:

Od chwili przystąpienia Polski do Unii Europejskiej pojawiły się nowe szanse ale też nowe problemy w dziedzinie ochrony środowiska:

Redakcja witryny "Polska Zielona Gospodarka" udostępnia wszystkie polskie dokumenty planistyczne opublikowane w sieci Internet. Poniższa lista prezentuje fragment indeksu opracowań sporządzonych na szczeblu krajowym. Są one podstawą prac w regionach i gminach. Wyniki opracowań lokalnych, wskazane poniżej w grupach terytorialnych, prezentujemy na tle indeksu wszystkich podmiotów zobowiązanych do sporządzenia dokumentów planistycznych.

plany i programy regionalne:

województwo
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie